حاجی واشنگتن، نخستین سفیر ایران در امریکا

حاجی واشنگتن‏ لقب حسین‌قلی خان معتمدالوزرا (بعداً: صدرالسلطنه؛ زاده در تهران 1849 م./ 1265 ق.، درگذشته در تهران 1937/ 1316 خ)، نخستین سفیر کبیر ایران در ایالات متحده بود (89-1888 م.). او هفتمین فرزند صدر اعظم به رسوایی معذول شده‏، میرزا آقاخان نوری، بود و بنابراین سال‌های جوانی‌اش (64-1858م. / 81-1275 ق.) را در تبعید از تهران به سر برد. خانواده‌ی وی تنها پس از درگذشت پدرش در قم اجازه‌ی بازگشت به پای‌تخت را یافت.
حسین‌قلی دوران فعالیت‌اش را در وزارت خارجه زیر نظر سعیدخان آغاز کرد. در 1874 م./ 1292 ق. به عنوان مستوفی بر مجلس تنظیمات حسنه‌ی محلی در اصفهان ریاست داشت، و سپس در تهران در دفتر استیفا به خدمات دولتی خود ادامه داد. وی مراسم حج را در 1877م./ 1295ق. به جا آورد و از آن پس به «حاجی» معروف شد. حسین‌قلی در وزارت امور خارجه با طی درجات اداری به مقام معاونت ارتقا یافت. در 1885/ 1302 با دریافت لقب معتمد الوزرا به عنوان سرکنسول ایران در هند رهسپار بمبی شد. در 1888/ 1305 ناصرالدین شاه او را به عنوان نخستین نماینده‌ی ویژه و وزیر مختار ایران در واشنگتن منصوب نمود. وی به همراهی سه نفر به نیویورک سفر کرد: و. و. تورنس (منشی)، میرزا محمدخان شیرازی (مترجم)، و عبدالعلی خان آجودان باشی (همکار). آنان در روز یک‌شنبه سی سپتامبر 1888 در اسکله‌ی خیابان بیست و دوم غربی در منهتن پیاده شدند و در هتل Windsor اقامت نمودند. آنان نیویورک را به مقصد واشنگتن دی.سی. ترک کردند و پس از ورود با وزیر امورخارجه ایالات متحده، توماس فرانسیس بایارد دیدار رسمی نمودند. حسین‌قلی به اتفاق وی در سوم اکتبر 1888 استوارنامه‌ی خویش را در ساختمان دولت تقدیم پرزیدنت گروو کلیولند کرد. کار وی در ایالات متحده کم‌تر از یک سال تمام به طول انجامید، اما دلیل کوتاهی دوران تصدی او روشن نیست. ادعای اعتماد السلطنه را مبنی بر این که مقامات محلی حسین‌قلی خان را اخراج کرده بودند، اسناد منتشر شده‌ی وزرات امورخارجه ایران یا دولت ایالات متحده تأیید نمی‌کنند. عیب‌جویی‌های طعنه‌آمیز اعتماد السلطنه از حسین‌قلی خان، استهزای وی به عنوان یک «دیوانه»، بیش‌تر نمودار اغراض شخصی مدعی است تا اظهار عقیده‌ای بی‌طرفانه و منصفانه. منابع دست دوم، به ویژه اسناد غیرآکادمیک (مانند فیلم علی حاتمی)، غالباً حاجی واشنگتن را به عنوان فردی متعصب، ناشایست، و به ویژه نالایق برای منصب سفارت هجو کرده‌اند، تصویری که آن را در پرتو منابع دست اول می‌توان رد کرد. برای نمونه، گزارش‌گر نیویورک تایمز، که پس از ورود به نیویورک با حسین‌قلی خان مصاحبه کرده بود، اظهار می‌دارد که وی بسیار خوش لباس و آراسته به چشم می‌آمد، و در حالی که تنها چند کلمه انگلیسی می‌دانست، بسیار روان و سلیس به زبان فرانسوی سخن می‌گفت.
حاجی واشنگتن در نامه‌ها و پیام‌های مفصل و فراوان ارسالی خود به ایران، اطلاعاتی را، گاه با جزییات دقیق، درباره‌ی نظام سیاسی و اجتماعی امریکا ارائه داده است. او استغنای امریکاییان را از اروپاییان به آشکارا ستوده و امریکاییان را مردمانی «زیرک، آگاه، دانا، فرهیخته، و توان‌گر» به شمار آورده است. حسین‌قلی خان تأکید کرده است که رجال دولتی امریکا «خدمت‌گزار مردم» بودند، این اظهار عقیده‌ای تند بود که مصالح درباریان قاجاری چون اعتماد السلطنه را از پی ویران می‌ساخت. او حتا جداً معتقد بود که «جوهره‌ی دین پیامبر (اسلام) در ایالات متحده یافته می‌شود».
حسین‌قلی خان در بازگشت‌اش به ایران به هیچ وجه از توسن توفیق و اقبال فرو نیافتاد: سفیر کبیر سابق از شاه لقب ستایش آمیز صدر السلطنه را دریافت داشت و چند سال بعد در 1891 / 1310 به مسؤولیت وزارت فوائد عامه ترفیع یافت. ویژگی‌های شخصی حسینقلی خان، شامل شعرهای سبک‌اش، تناقضی با تعلق وی به گروه حرفه‌ای بروکرات‌هایی که در اواخر عصر قاجار به هم پیوسته بودند، نداشت. طرف‌داری بعدی او از جنبش مشروطه، به ویژه گواه تعهد وی، نه هم‌چون یک درباری، بل که به عنوان یک بروکرات، به پیش‌رفت و بالندگی ایران است. (دانشنامه‌ی ایرانیکا، ج11)

/ 50 نظر / 101 بازدید
نمایش نظرات قبلی
کیوان

رضا اول از همه شجاعت داشته باش و علنا بگو از اينکه ايرانيان را يکسره مردماني بي فرهنگ بي ريشه پست دغل کلاهبردار دروغگو کثيف و ازحيوان رذل تر توصيف کردم معذرت می خواهم و قصد بدی نداشته ام.دوم اينکه احساس ميکنم تلاش داری با تشويق عده ای و نکوهش عده ای ديگر جداسازی بوجود بياوری.بابا يادگار شما را پان ترکيست خطاب کرد و من هم به چنين برداشتی رسيدم.سوم اينکه سخنانی که در مورد حمله عرب گفتی به گمان من دو پهلو-و حالتی مسخره کننده و توهين آميز داشت.(تجاوز به زنهای ايرانی و ....)شما ابتدا از نسبتهايی که به ايرانيان دادی بايد عذرخواهی کنی و بعد پا در بحث بگذاری.من نظرم را بيان می کنم.آذری عزيز با اينکه مطلب از شما نبود ولی هرکس نوشته بود مطلب بدی نبود.شايد باز هم بيژن خان بوده است.او در تلاش است که با شبيه حرف زدن به ما ۱۵ حرف درست بزند و ۱ یا ۲حرف تفرقه افکنانه خود را هم در آن بين به ما غالب کند.اميدوارم بابا يادگار آی پی ها را بررسی و پيامهای با آی پی مشکوک را پاک کنند.

darvish

سلام دوست عزيز از آشنايي با وبلاگ بسیار ارزشمند شما و اطلاع رسانی عمیقتان در باب فرهنگ این کهن بوم و بر خوشحالم. چنانچه به مسايل زيست محيطي ايران علاقه مند هستيد؛ از پذيرايي شما در بلاگم خوشحال خواهم شد. موفق باشيد

babayadgar@yahoo.com

دوستان من پيام رضا را که از اول به توهين به ملت ايران آغاز کرد پاک کردم. همانگونه که استاد کيانی دوست دارند ٬ اينجا محلی است درباره‌ی بحث تاريخ ايرانيان و پاسخ به تحريف‌های اين تاريخ بدست دشمنان ايرانی. هم‌اکنون نیز دوستان خوبی مانند استاد کیانی و کیوان گرامی و سایر دوستان در این راه کوشا هستند و بنده هم امیدوارم بتوانم در این راه به این دو دوستان یاری رسانم. سپاسگزارم.

کیوان

گويا عارف گلسرخی دوره افتاده و در نظرگاه وبلاگ آقای درويش هم به وبلاگ خودش که برای دلقک بازی درست کرده است لينک داده و به قول خودش کشفيات مهمی کرده!آذری وطن پرست گرامی پيامتان را دريافت کردم و يادآوری شما مدنظرم هست.سپاس از شما دوست عزيز

داريوش كياني

بابايادگار عزيز حتما نسخه‌اي از اين پاسخ‌نامه را به خود سايت شهروند (به صورتي كه مقدمه آن را پيش‌نهاد كرده بودم) ارسال كنيد

ahoora

تارنگار اهورا به روز رساني شد . در اين نوشتار شما با مفاهيم مفيدي در رابطه با كيش زرتشت و انديشه‌هاي زرتشت و كتاب مقدس گاتها آشنا مي‌شويد . بدورد

سام

واقعا علاقه ندارم با گذاشتن کامنت بی ربط نظم فضا را به هم بريزم. ولی حالا که در دو متن اخير خبر و تبريک جشن سده رونق داشت بگويم که در وبلاگ من نيز مطلب و تصوير از جشن ملی سده وجود دارد. گفتم ملی ولی بايد بدانيد که در ديد من و بر خلاف شايد ديده خيلی ها مذهب و حتی مليت بسيار حقير تر از آن هستند که بخواهند باعث جدايی جامعه بشر باشند. من کشورم و تفکرم را دوست دارم و گرامی می دارم. ولی فارس بودن يا عرب بودن و ترک بودن و دین پدری هيچکدام ذر اختيار ما نبوده که بخواهيم به آن افتخار کنيم قا شرمنده باشيم. پاينده باشيد. بعد از چنذ سال هنوز لينک وبلاگ وزين شما را روی وبلاگم حفظ کرده ام.

yasaman

من واقعا متاسفم شخصی بنام رستم در اين وبلاگ فرهنگی!!!!!!!!!!!!!اينطور بی احتراميها بکند مثل اينکه حرفهای اقا رضا درست است وشماها از سگ هم پست تريد

reza

شايان عزيز گفتم طرفداری نکن اين ملت کله پوک انرا پاک ميکند!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

saman

زنده بادuniranist