سرزمین انشان (بخش سوم و آخر)

سناخریب پس از فتح دوباره‌ی بابلستان، به سرزمین‌های ایلامی واقع در شمال شوش حمله کرد. این رخ‌داد کودور- ناهونته را به پناه جستن به کوه‌های هیدالو در شرق خوزستان واداشت. سرانجام هومبن- نومنه (87-692 پ.م.) جانشین وی شد و اتحاد سیاسی قدیمی را بابلستان از سر گرفت. شاه جدید در پی جلب یاری نظامی شماری از مناطق همسایه، شامل انزان و پارسواش برآمد. آن چه که درخور توجهی ویژه است، آن است که در این گواهی‌‌های اخیر، از انزان به عنوان سرزمینی مستقل و نه مطیع قدرت مرکزی ایلام سخن رفته است. به نظر می‌رسد که اتحاد و یک‌پارچگی ایلام به دنبال فرمان‌روایی هومبن- نمونه تا حد زیادی فروپاشیده باشد، آن گاه که مدعیان رقیب ِ رهبری مرکزی بر بخش‌های مختلف قلم‌روهای کهن ایلام استیلا یافتند. با وجود این، به ویژه تمپت- هومبن – اینشوشینک شوشی (فر. 53-668) تلاش‌هایی را برای بازسازی و تجدید اتحاد سنتی ایلام انجام داد. اما وی از سپاه آشوربنیپال شکست خورد، و برخی از مناطق ایلام که مورد حمله قرار گرفته بودند، از آن پس تحت استیلای آن دسته از سرگردگان محلی درآمدند که پشت آشوریان متکی به آنان بود. اما چنین وفاداری‌هایی چندان نپایید، چرا که یک سال بعد، هومبن- نیکش سوم، فرمان‌دار دست‌نشانده‌ی آشور در منطقه‌ی ایلامی مَدکتو، از خیزش جدیدی در بابلستان برضد آشوریان پشتیبانی کرد. ایلامی شورشی در ناحیه‌ی Der از نیروهای آشوری شکست خورد و به مناطق کوهستانی هیدالو گریخت و در پی یاری جستن از مردم آن جا و نیز مردم پارسوماش برآمد. اما در این زمان، بروز شورش در بخشی از ایلام باعث سقوط هومبن- نیکش شد. تَمریتی (فر. 40-651 پ.م.) جانشین او گردید و به مقاومت محلی در مقابل آشوریان ادامه داد. تمریتی پافشارانه مردم هیدالو و منطقه‌ی مجاور پارسوماش را به پشتیبانی از جنبش خود واداشت، که گویا دستاوردهایی اندکی داشت. تا 649 پ.م. بسیاری از سرزمین‌های ایلامی تا مرزهای پرسوماش مورد هجوم و تاراج آشوریان قرار گرفته بودند. هرچند به نظر می‌رسد که ایلامیان در سال‌های بعد دوباره به حدی از استقلال محلی دست یافته بودند، اما سرانجام پیش‌رفت‌های آشوریان و هخامنشیان به استقلال ایلام پایان داد.
در متنی آشوری که گویای ویران‌سازی ایلام به دست آشوربنیپال است، از کورش نامی به عنوان شاه پارسوواش یاد می‌گردد. این کورش همان کورش یکم دودمان هخامنشی دانسته شده است، که به گفته‌ی این متن، به آشوربنیپال ابراز فرمان‌برداری کرد و برای تضمین وفاداری خود، پسرش را به نینوا، به حضور شاه آشور فرستاد. با این اشاره، خاندان هخامنشی برای نخستین بار به عرصه‌ی گزارش‌های مکتوب تاریخی راه می‌یابند.
در متنی بابلی، کورش دوم (بزرگ)، به پدر بزرگ‌اش کورش یکم لقب «شاه بزرگ، شاه انشان» را داده است. از این رو به نظر می‌رسد که کورش یکم فرمان‌روای ایالت پیشین ایلامی انشان/ انزان در فارس بود، و نیز حاکم سیاسی پارسوواش. پس این دو سرزمین به یقین یگانه و برهم منطبق‌اند. پارسوماش/ پارسووش تعبیر‌های آشوریِ «پارسه‌»ی ایرانی‌اند، که به ویژه به استان فارس راجع است. در عین حال، در جنوب میان‌رودان، انشان به عنوان نام سنتی منطقه‌ی شمالی فارس همچنان در اذهان باقی ماند.
در قطعه‌ای از گاهنامه‌ی نبونید، واپسین پادشاه بابل (39-556 پ.م.)، به کورش دوم با عنوان «پادشاه انشان» اشاره می‌شود. در بندی دیگر، کورش پادشاه «پارسوا»، که تعبیر اکدی پارسه است، خوانده شده است. بنابراین می‌توانیم دریابیم که انشان، چنان که در مورد اشارات کهن‌تر به انشان و پارسوواش دیدیم، در دوران بعد نیز، بخشی از استانی که اینک فارس خوانده می‌شود، به شمار می‌آمده است. اسم انشان به عنوان نام محلی این ایالت، در زمانی بسیار زودتر با نام پارس جانشین شده بود، آن گاه که پارس‌های هخامنشی نام قومی خود، پارس، را به منزلگاه جدیدشان در جنوب منتقل نمودند. اسم مکان انشان، در دوران بعد، تنها در نگارش ایلامی سنگ‌نبشته‌ی بیستون گواهی شده است، که در آن، این نام به صورت محلی نامعین در پارسه/ فارس مشخص شده است.


+ خائنین تجزیه طلب آذربایجان

/ 11 نظر / 25 بازدید
نمایش نظرات قبلی
کیوان

سلام بر دوستان عزيز جناب کيانی عالی بود متاسفانه باز هم برای يکماهی بايد برای انجام و به سامان رساندن کارها از اينترنت فاصله بگيرم.به يادتان هستم.پاينده باشيد پاينده ايران

ناشناس

با درود به همه دوستان گرامی، آقای کیانی عزیز مطلب بسیار زیبا و سودمندی بود، سوالهای بسیاری داشتم که با خواندن این مطلب برطرف شدند. بابایادگار گرامی! آدرسی که داده اید باز نمی شود! در ضمن اگرچه من دیر به دیر پیام میدهم، همیشه بیاد دوستان و سروران گرامی هستم و از خواندن پیامهایشان لذت میبرم. شاد و سرخوش باشید

ye azari vatanparast

دو سال بعد از زلزله بم : بهبودی در وضعيت مردم ديده نميشود... http://web.peykeiran.com/new/iran/iran_news_body.aspx?ID=27957

ye azari vatanparast

وزیر علوم: اساتید دانشگاه به جای رفتن به خارج از کشور برای فرصت مطالعاتی، به حوزه علمیه قم بروند.......... http://www.cyrusnews.com/news/fa/?mi=9&ni=9243

کورش محسنی

با درود. به دوست و استاد گرامی داريوش کيانی. اين سه جستار پايانی شمار زيادی از پاسخهايی که نياز داشتم را در بر داشتند. سپاس فراوان.

arya

آخه مسخره نيست؟ اين همه خودشون رو کشتن تلويزيون زدن که بگن مردم آذربايجان ترکند نه آذری!! آخه دلقک بازی تا کجا؟

كورش

اقاي بابايادگار بيچاره پورپيرار و بقيه پانتركيستها فكر مي كنند جايگاه علمي دارند اما هيمن كه يك فرد علمي مثل اجرلو به انها بي توجهي كند با او چپ مي شوند اين اجرلو يك زماني پورپيرار را جدي مي گرفت اما او هم فهميده كه امثال پورپيرار هيچ جايي در جهان علمي امروز ندارند

ناشناس

بابایادگار گرامی، با سپاس فراوان! باز شد

داريوش كياني

نكته‌ي كليدي نوشته‌هاي اخير پورپيرار آن است كه او تحولاتي را كه در طي دو دهه‌ي اخير در پژوهش‌هاي تاريخي ايران پديد آمده و به رشد ديدگاه‌هاي منتقدانه و هرمنوتيك انجاميده است، مي‌خواهد به حساب خود بگذارد و خويشتن را آغازگر اين تحولات وانمود كند، حال آن كه ديدگاه‌هاي جاهلانه و پوچ او فقط و فقط آغازگر انديشه‌هاي نژادپرستانه و تجزيه‌طلبانه بوده است و بس!

مریم

سلام خوسحالم و ممنون که هستند ايرانياني چون شما که ايرانی بودن ما را به يادمان می آورد/شادباشيد