اخلاق‌ستیزی در ویژه‌نامه‌ی خاتون ایران

دیدن مطلبی در صفحه 204 ویژه‌نامه‌ی خاتون روزنامه ایران (مرداد 1390)، تحت عنوان «آتوسا، شهبانوی پارسی» موجب حیرت و تأسف من شد؛ چرا که نظریه‌ای را که من در مقاله‌ی خود به نام «جایگاه آتوسا در تاریخ و اساطیر ایران» (مندرج در فصلنامه «نامه ایران باستان»، 1388، شماره پیاپی 18-17، صص 59-51) برای نخستین بار پیشنهاد کرده بودم، عیناً در این نوشته نقل شده است بی‌آن که به منبع و مأخذ آن اشاره شود. این ‌مطلب درج شده در ویژه‌نامه مذکور، که راقم آن سیده نصیبه حسینی و دبیر بخش «زن در منشور تاریخ ایران» معرفی شده است، حاوی گفتاری بسیار نارسا و نامستند درباره‌ی آتوسا است و با یک اقتباس ادبی ناشایست در انتهای آن، این شاهکار به اوج خود رسیده است. در واپسین بند از این نوشته آمده است: «آخرین شاهان خاندان کیانی، در اساطیر و حماسه‌های ملی ایران یادآور و برگرفته شده از برخی پادشاهان هخامنشی‌اند و بر همین اساس گفته می‌شود هما در اساطیر ایران بر مبنای یادمان‌هایی از آتوسا شهبانوی پارسی و رویدادهای دوران داریوش و خشایارشا، همسر و پسرش شکل گرفته باشد. جالب آن است که بهمن پدر هما نیز برخی از یادمان‌های کورش بزرگ را در خود دارد». این بند عیناً از صفحه 55 و پانویس 11 مقاله‌ی پیشگفته‌ی من برگرفته شده است و البته راقم آن مهم و ضروری ندانسته است که نامی از صاحب این نوشته و نظریه ببرد!

در جای دیگری از این مطلب آمده است: «[ازدواج شاهان هخامنشی با همخونان خود] به جهت نگه داشتن ثروت در خانواده سلطنتی بوده»! این اظهارنظر نیز برداشتی مغلوط از پانویس 5 ص 52 مقاله من است که نوشته‌ام «ازدواج‌های درون‌خانوادگی سیاستی مؤثر و رایج در میان پادشاهان پارس به منظور منحصر نگه داشتن خط و وارثان سلطنت در محدوده‌ی خاندان حاکم پادشاهی و پیشگیری از جاه‌طلبی و قدرت‌گیری بزرگان پارسی و مداخله‌ی ایشان در نظام جانشینی سلطنت از طریق ازدواج با دختران دودمان پادشاهی بوده است».

سیده نصیبه حسینی در جای دیگری از مطلب خود آورده است: «طبق اسناد موجود کشف شده در سده‌های اخیر، در ایران باستان، شاه و ملکه را خواهر و برادر ملت می‌خواندند و این به معنای خواهر و برادر بودن آنان نیست و سنت ازدواج [میان خویشان همخون] به طور حقیقی وجود نداشته است». متأسفانه باید بگویم چنین سندی هرگز و تاکنون کشف نشده و لذا ادعای طرح شده در این مطلب نادرست و بی‌پایه است. اشاره به این نکته ضروری است که اساساً هیچ مدرک استواری در رد سنت زرتشتی ازدواج میان همخونان، که اینک منسوخ شده است، وجود ندارد و من قبلاً در همین وبلاگ مفصلاً به این موضوع پرداخته‌ام.

در جای دیگری از این مطلب نوشته شده است «داریوش [از ازدواج با دختران کورش] در پی آن بوده تا خود را مستقیماً به خاندان هخامنشی مرتبط کند». اما این جمله (که باز برداشتی مغلوط و انحرافی از مطلبی در ص 52 مقاله من است) کاملاً بی‌معنا است، چرا که داریوش خود عضو و نماینده اصلی خاندان هخامنشی بوده و لازم نبوده است که برای هخامنشی بودن و شدن با خاندان دیگری وصلت کند. اما خاندانی که داریوش از این وصلت‌ها در پی ارتباط با آن بود، خاندان انشانی - چیش پیشی کورش بزرگ بوده است.

در بخش دیگری از این نوشته می‌خوانیم: «شهبانوی ایران، خواندن و نوشتن را به خوبی می‌دانست و نقش تصمیم گیرنده در آموزش دیگر درباریان داشت ... چندین نبرد و لشکرکشی مهم تاریخی ایران، به گفته هردوت، به فرمان ملکه آتوسا صورت گرفته است». این‌ که آتوسا آموزگار دربار یا فرمانده لشکرکشی‌های پارس بوده، تصوری بی‌پایه و خیال‌بافانه است و البته هردوت نیز چنین ادعایی نکرده است.

بدین ترتیب، نوشته‌ای که خانم سیده نصیبه حسینی فراهم آورده است، عملاً چیزی جز برداشتی دلبخواهی و تحریف‌گرانه از مقاله‌ی نویسنده‌ای دیگر نیست، که به واسطه‌ی معلومات اندک وی در این حوزه و نیز عدم التزام ایشان به اصول اخلاقی و حرفه‌ای تبدیل به نوشته‌ای شده است که به لحاظ علمی و اخلاقی چیزی به خوانندگان نمی‌آموزد.

/ 8 نظر / 57 بازدید
محمدحسین

سلام بر شما خواستم عرض ادبی کنم و بگم که چقدر از مطالب وبلاگ شما لذت می برم یاعلی

مهتاب دختر پارسی

روز مهر و ماه مهر و جشن فرخ مهرگان مهر بیافزا ای نگار ماه چهر مهربان مهربانی کن به چشم مهرگان مهربانی کن به روز مهر و جشن مهرگان مهرگان بر شما دوست ایرانیم شادباش [گل]

اریایی

سلام واقعا زیبا بود به ماهم سر بزنید

seth

خیلی زست و ناپسنده. ولی متاسفانه این کار کاملا عادی شده.

احمد

در میان هندیان و بلوچ های پاکستان و تا حدودی بلوچ ایرانی نسبت ها معنی گسترده تری دارد مثلا برادر و خواهر شامل پسر عمو و دختر عمو و...........هم میشود . فکر کنم این موضوع قابل پژوهش باشد.

mmj

باسلام و عرض ادب درمورد بخشی از وِیژه نامه خاتون بنده دفاعیه ای بنام "اندرحکایت چادر مشکی" که طی ان برخی روایات اسلامی و وجود چادر رنگی را نقل کردم در : http://gabrielmmj.blogfa.com/post-69.aspx درمورد دختر کوروش و ملکه ی ایران دقت در تاریخ هرودوت نوعی بیحرمتی به او دیده میشود مثلا در بند69از کتاب سوم هرودوت اتوسا نخست زن کبوجیه است بعد به گئومات مغ میرسد و سپس به داریوش! گویی زن دراینجا هیچ استقلال رای و نظری نداشته است

سلام دوست عزیز وا قعا از این که چنین ادمایی که اطلاعات غلط به مردم میدن خوشم نمی اد ولی یه سوال ازت داشتم ایا واقعا ازدواج میان همخونان در زمان شهربانو اتوسا رایج بوده؟

معین

سلام. به نظرم آمد که شما دانستنیهای تاریخی معتبری دارید و یا به عبارتی آگاه به تاریخ هستید. ولی از آنجا که در قسمت مشخصات نویسنده چیزی نیامده است، مطمئن نیستم که پاسخ شما چقدر صحیح است. من مطالب متعددی درباره فرمان کورش به کشتن دشمنان یهود و ماجرای سیزده بدر و اشاره به فرار مردم به کوه و دشت از ترس یهودیان و جشن هامان سوزی یهودیان و... خوانده ام. درباره چگونگی این واقعه در تاریخ ایران و صحت همکاری کوروش در قتل هموطنانش اطلاعات دقیقی می خواهم. سپاسگذار شما خواهم بود اگر مطلبی در سایت خود بگذارید و یا به ایمیل من در چندخط توضیح دهید که واقعیت تاریخی ما چیست؟ متشکرم