فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٢/۱٠/۱٢

آتورپات (Aturpat، به یونانی: Atropates؛ به معنای: حمایت شده از [ایزد] آتش؛ بسنجید با نام اوستایی "Aterepate" در یشت13/102 که ممکن است اشاره به همین فرد باشد) شهربان (satrap) ماد و فرمانده سربازان ماد، آلبانیا (اران) و Sacsene (سکاهای قفقاز) در نبرد Gauggamela در سال 331 پ.م. بود (Arrian, Anabasis 3.8.4). او تا کشته شدن داریوش سوم در 330 پ.م. به وی وفادار ماند، سپس به اردوی مقدونیان پیوست. اسکندر در اوایل همان سال از همدان (یونانی: Ecbatana) عبور کرد، اما پیش‌تر حکومت ماد را به Oxydates واگذار کرده بود (ibid., 3.20.3; Quintus Curtius, Historiae 6.2.11)؛ ولی در 7-328، اسکندر اخوداتس را که وفاداری‌اش زیاد مورد اطمینان نبود، برکنار کرد و آتورپات دوباره در مقام خود برقرار گشت (Arrian, 4.18.3; Quintus Curtius, 8.3.17).
آتورپات در مقام شهربان ماد، "Baryaxes" شورشی شکست خورده‌ی آن منطقه را به اسکندر، در پاسارگاد در 24-325 پ.م. تسلیم نمود (Arrian, 6.29.3). وی در نزد و نظر فاتح مقدونی چنان برجسته نمود که اندکی بعد، دخترش به ازدواج با Perdiccas یار نزدیک اسکندر، درآمد (Arrian, 7.4.5; Justin, Historiae 13.4.13). واپسین دیدار آتورپات و اسکندر، در ماد در 3-324 پ.م. بود (Arrian, 7.13.5,6).
براساس تصمیمی که در بابل، پس از مرگ اسکندر در 323 پ.م. برای تقسیم ناحیه‌ای اراضی فتح شده، اتخاذ گردید، ایالت (satrapy) ماد به دو بخش تقسیم شد و تنها ماد کوچک (بخش شمال غربی) به آتورپات واگذار گردید، در حالی که ماد بزرگ (بخش شرقی) به Pytho واگذاشته شد (Diodorus Siculus, 18.3.3; Justin, 13.4.13). اما در نهایت، آتورپات از بیعت با همه‌ی فرماندهان مقدونی خودداری کرد و ایالت‌اش را به پادشاهی مستقلی مبدل ساخت (Strabo, Geography 11.13.1). پس از آن، این بخش از ماد برای یونانیان با عنوان Media Atropatene [= مادِ آتورپاتکان] یا فقط Atropatene شناخته می‌شد، چنان که در پارتی و پارسی میانه به صورت آتورپاتکان (Aturpatakan) و در فارسی نو «آذربایجان» خوانده شده است.
«آتورپات» علاوه بر بخشیدن نام خود به منطقه‌ی زیر فرمان خویش، دودمانی را بنیان نهاد که برای چندین سده در آذربایجان فرمان‌روا بود (cf. Strabo, 11.13.1). *

* M.-L. Chaumont, "Atropates": Encyclopaedia Iranica, vol. 3, 1989, pp. 17-18

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

+ به مناسبت سالگرد تأسیس وبلاگ «فرهنگ ایران باستان»:
این هفته مصادف بود با نخستین سالگرد تأسیس این وبلاگ (فرهنگ ایران باستان). یک سال پیش در چنین روزهایی، با کم‌ترین دانش ممکن درباره‌ی وبلاگ‌سازی و وبلاگستان، بدین گستره‌ی بزرگ و پهناور فرهنگی قدم نهادم و مشکلات راه و مراحل کار را یکایک پشت سر نهادم. اینک با مرور کارنامه‌ی یک ساله‌ی خود، بر این گمان‌ام که حداقل توانسته‌ام گام‌های کوچک اما مثبتی را در جهت شناساندن فرهنگ و تاریخ شکوهمند ایران و آگاهی‌بخشی به ایرانیان میهن‌دوست، بردارم و مرجع قابل اعتمادی را در زمینه‌ی فرهنگ ایران باستان، برپا دارم. بدیهی است که موفقیت احتمالی در این راه، جز با پشتیبانی و یاری و همدلی دوستان گرامی و خوانندگان بزرگوار این وبلاگ، ممکن و مقدور نبوده است.
دغدغه و تلاش عمده‌ی من در طی این دوران، نگارش یا ترجمه‌ی مقالاتی روش‌مند، علمی و به دور از احساس‌گرایی و تعصب در جهت روشنگری ابعاد مختلف و گاه ناشناخته‌ی تاریخ ایران بوده، هرچند معترفم که پژوهش و نگارش دو مقاله‌ی جامع در هر هفته، با وجود تنگناها و گرفتاری‌های بسیار، حقیقتاً دشوار بوده است.
اما آن چه مایه‌ی خشنودی و سرفرازی بسیار است، آن است که همراه و همسو با جمعی از ایرانیان آگاه و میهن‌پرست، برای نخستین‌بار در عرصه‌ی اینترنت، جنبشی نیرومند و فراگیر را برضد اقدامات و القائات نژادپرستانه و تجزیه‌طلبانه‌ی فرقه‌ی پان‌ترکیسم، و در جهت آگهی‌بخشی به ایرانیان جویای حقیقت در این زمینه، برپا کردیم و دستاوردها و موفقیت‌های کلانی را نیز حاصل نمودیم.
به هر حال امیدوارم که با تداوم همدلی و یاری ایرانیان آزاده‌ای که با این وبلاگ در ارتباط‌اند، پس از این نیز برای همه‌ی ما، امکان و مجال خدمت به فرهنگ درخشان ایران فراهم باشد. ایدون باد!

پیام‌های خوانندگان

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :