فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳٩٢/٩/۸
  • برخی بر این عقیده‌اند که «مراغه» کلمۀ ترکیبی ترکی است. در زبان ترکی «مارا» به معنی جایگاه و مکان و سرزمین است و «آغا» نیز در این زبان به معنی بزرگ، ارباب، خان و امیر می باشد. بنابراین کلمۀ مراغه در اصل «ماراآغا» بوده، سپس در اثر گذشت زمان به «ماراغا» و بعد به «مراغه» تبدیل شده است؛ و از این نظر که از روزگاران قدیم شهرستان مراغه یکی از مناطق مهم و آباد و پر جمعیت آذربایجان بوده و مورد توجه اشراف و بزرگان و امرا قرار گرفته بود. بنابراین بی مناسبت نبود که کلمه و نام شهر مراغه به مکانی اطلاق می شد که در آن مکان اشراف و اعیان و امرا و بزرگان و خوانین بوده است. (مزارات، سنگ‌نوشته‌ها و اسناد مراغه، قم، 1388، ص 10)

1. نویسنده مطلب فوق نام و نشان این «برخی» را - که عقیده به ترکی بودن نام مراغه دارند - نمی‌دهد و همین امر شائبه‌ی خیالی بودن و موجودیت نداشتن این «برخی» و در مقابل، نشأت گرفتن این عقیده را از تخیلات شخصی خود نویسنده (و یا کسانی دیگری که به دلایلی نمی‌خواهد هویت آنان را فاش نماید) تقویت می‌کند.
2. زمانی که اعراب - و نه ترکان - در سده‌ی دوم هجری قمری نام "مراغه" را به "افراه‌رود" دادند (1)، مراغه یک روستا (قریه) بود و نه محلی "پرجمعیت" و مکان "اشراف و اعیان و امرا و بزرگان و خوانین"، تا بخواهند به آن نامی دهند که به معنای "جایگاه و سرزمین اعیان و اشراف" باشد.
3. در برهه‌ای که نام مراغه بر روی این محل گذاشته شد، و حتا تا صدها سال بعد، هیچ جمعیت ترک‌زبانی در مراغه وجود نداشته است که بخواهد نامی به زبان خود (ترکی) به این محل بدهد. از آن جا که تاکنون هیچ گونه متن و سندی نوشته شده به زبان ترکی (از معاهدات و قراردادهای حقوقی و تجاری گرفته تا قباله‌های ازدواج و سنگ‌قبرها و مهرها و مسکوکات و آثار ادبی و علمی و مذهبی) از مراغه‌ی دوران پیش از اسلام تا سده‌ی دوازدهم هجری ق. به دست نیامده که نشان دهد زبان ترکی در مراغه رواج و کاربرد داشته است، و در هیچ یک از منابع تاریخی و جغرافیایی کهن نیز زبان مردم این منطقه ترکی دانسته نشده است، بنابراین می‌بایست ترک‌زبان بودن مردم مراغه را در این اعصار افسانه‌ای موهوم و تخیلی باطل به شمار آورد.
4. واکاوی و بررسی عنوان ساختگی "ماراآغا" گواه ناآگاهی نویسنده‌ی مطلب فوق نسبت به همین زبان ترکی و پوچ و بی‌اساس بودن ریشه‌شناسی مورد باور و تبلیغ اوست:
مارا: واژه‌ای به این صورت و به هر معنایی، از جمله "جایگاه و مکان و سرزمین" در زبان ترکی وجود ندارد.
آغا: واژه‌ای است مغولی و دخیل در زبان فارسی و ترکی (2) و البته زبان مغولی غیر از زبان ترکی است و مغولان نیز تا سده‌ی هفتم ق. پای‌شان به ایران نرسیده بود، تا عناصر زبانی‌شان را وارد زبان مردم مراغه و شهرهای دیگر ایران کنند.
5. نام جعلی و بی‌بنیان "ماراآغا/ ماراغا" که نویسنده‌ی مطلب فوق آن را نام اصلی مراغه دانسته، در هیچ یک از منابع و اسناد تاریخی و جغرافیایی نیامده و گواهی نشده است. پس وی چگونه و با چه توجیه و انگیزه‌ای عنوانی ناموجود و به کار نرفته و ندیده و نشنیده را با چنین اعتماد به نفس عجیبی، نام اصلی مراغه پنداشته و تبلیغش کرده است؟ ناگفته نماند، کتابی که قطعه‌ی فوق را از آن استخراج کرده‌ام کتابی است بی‌فایده و بی‌قاعده که نویسنده‌اش به خود زحمت جستن و یافتن و خواندن حتا یک سند دست اول تاریخی را نداده و عکس‌ها و متن‌های کتابش را نیز تماماً و با خیال راحت از کتاب‌های دیگران جمع آوری کرده است.
و در نهایت باید این پرسش اساسی را به میان آورد که چه کسانی و با چه پشتوانه و هدف و نیّتی چنین آرای بی‌اساسی را - که در پی بخشیدن هویتی متفاوت و غیرایرانی به ایرانیان آذربایجانی هستند - تولید و در کتب و نشریات و فضای سایبری تبلیغ و ترویج می‌کنند؟
--------------------------------------------------------------
ارجاعات
1) احمد بن یحیای بلاذری، فتوح البلدان، ویراسته‌ی میخاییل دوگویه، لیدن، 1866 م.، ص 330
2) ایسمت زکی ایوب‌اغلو، تورک دیلینین اتیمولژی سوزلوغو، استانبول، 1991 م.، ص 11

 

(مجموعه‌ای از کتاب‌ها و مقالات ارزنده و گاه نایاب را در خصوص تاریخ و فرهنگ آذربایجان - که همگی اسکن شده و برابر اصل‌اند - از وبلاگ «کتابخانه بزرگ آذربایجان» دریافت نمایید)

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :