فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳٩٢/۸/٢۱
  • مزدک، آتاسی بام‌تات، تخمیناً 470 میلادی ایلینده تبریزده آنادان اولموشدور [= مزدک، پدرش بامداد، تخمیناً در 470 میلادی در تبریز از مادر زاده شد] (مزدک، تبریز، 1383، ص 3)

گفتار فوق، شاهکار دیگری است از کارخانه‌ی جعل و دروغ و فریب فرقه‌ی معلوم الحال پان‌ترکیسم. نویسنده‌ی مطلب بالا، در یادداشت‌های کتاب‌اش، موضوع زاده شدن مزدک را در تبریز به کتاب "تبصرة العوام" مرتضا رازی (البته بدون ذکر مشخصات آن) ارجاع و نسبت می‌دهد، اما در کتاب مذکور زادگاه مزدک «نیریز» (1) دانسته شده است و نه «تبریز» (Tabriz) آذربایجان (2)! این نیز نمونه‌ای است دیگر از تلاش‌های مذبوحانه‌ی مبلغان پان‌ترکیسم برای مصادره و تصاحب شخصیت‌های تاریخی و فرهنگی دیگر مردمان برای جبران و تلافی فقر فرهنگی نژاد زردپوست ترک و مغول - که بنا به باور پوچ پان‌ترک‌ها، نیاکان ایرانیان آذربایجانی هستند!
نویسنده‌ی مطلب فوق - که بی‌گمان آذربایجان را از هفت هزار سال پیش مسکن و مأوای قوم زردپوست ترک می‌انگارد - می‌کوشد با انتساب دروغین مزدک به تبریز و ترک خواندن او، این شخصیت دینی عصر ساسانی را فردی ترک‌تبار جلوه داده و همه‌ی آموزه‌های دینی و اجتماعی او را - که کمونیستی توصیف شده‌اند - به حساب قوم ترک بگذارد! اما وی و استادان‌ شمنیست او غافل از این حقیقت‌اند که فرقه‌ی مزدک از نگاه دین مبین اسلام، فرقه‌ای ضاله و ملحدانه است (3) چرا که:
«مزدک اباحت ظاهر کرد ... و مردم را رخصت داد در تصرف زنان و مال یکدیگر (4). مزدک‏ زن یکى را می‌گرفت و از آن کامیاب می‌شد و به دیگرى می‌داد. همین شیوه را درباره‌ی دارایى و بردگان و باغ‏ها و کشتزارها و چارپایان و دام‏هاى مردم به کار می‌برد ... آیین مزدک‏ مردم را دچار آسیب بزرگى ساخت به ویژه‏ بابت اشتراک در کامیابى از زنان، زیرا کار به جایی رسید که دیگر نه هیچ مردى فرزند خود را می‌‏شناخت و نه هیچ فرزندى پدر خود را (5). اراذل را این مذهب خوش آمد و خلقى بسیار به او بگرویدند (6)».
این علاقه‌ی وافر پان‌ترکیست‌ها به مزدک و آموزه‌های اباحی او به خوبی پرده از عقاید و باورهای راستین این جماعت بر می‌دارد.

  • مزدک یازیلان آد اصیل دئییمی تورکجه‌ده «مزدی» اوخونور [= تلفظ اصیل نامی که مزدک نوشته می‌شود، در زبان ترکی "مزدی" است] (همان، ص 26).

نویسنده‌ی مطلب فوق در حالی نام راستین مزدک را «مزدی» و ترکی می‌انگارد که چنین اسمی را هیچ کس و در هیچ کجا ندیده و نشنیده و نخوانده و نگفته است! تنها فرض ممکن این است که روح خود مزدک بر نویسنده‌ی مذکور ظاهر شده و به طور اختصاصی و محرمانه نام راستین‌اش را به او فاش و اعلام کرده است! حال بماند که چگونه ممکن است فردی که نام خودش [مزدک = "خردمند" (7)] و پدرش (بامداد = "آفریده‌ی روشنی" (8)] ایرانی ناب و در عین حال موبد دین ایرانی زرتشتی بوده است (9)، ترک‌تبار و ترک‌زبان بوده باشد؟! و باز بماند که چگونه ممکن است ایرانیان آذربایجانی در عصر ساسانی ترک‌تبار بوده باشند اما هیچ نشان و سندی - اعم از ادبی و باستان‌شناختی - که گواه حضور قومی با مشخصه‌های اختصاصی ترکان باشد (10)، از ایشان در این ناحیه بر جای نمانَد؟!

  • کتاب الفهرست‌ده بئله یازیلیر: "آتا مزدک" ایلک "خرمی‌لر" باشچیسی اولان بیر شخصی[یدی] [= در کتاب الفهرست چنین نوشته شده است: "آتا مزدک" سرکرده‌ی نخستین "خرمیان" بود] (همان، ص 4)

نویسنده‌ی این مطلب بنا به روش عادی خود، این بار به کتاب الفهرست ابن ندیم دست برده و برای خلق سابقه‌ و صبغه‌ی ترکی برای مزدک و فرقه‌ی او، نام جعلی و بی‌اساس «آتا مزدک» را به متن افزوده است تا بل که هر چه بیش‌‌تر عوام الناس بی‌خبر از همه جا را متقاعد کند که ایرانیان آذربایجانی کهن، ترک‌تبار بوده‌اند، چرا که نام‌هایی ترکی - چون آتا مزدک - داشته‌اند! اما متن اصلی و راستین الفهرست ابن ندیم، چنین است:
«خرمیان دو گروه‌اند: خرمیان اول که نام‌شان محمره (= سرخ‌جامگان) بود ... و رییس‌شان مزدک باستانی (در متن عربی: مزدک القدیم)» (11)

  • شیوع استیلیت ... یازیر: قوبات، خورمیه اولاندن بری و عاقلینی مزدک آدینا بیرینی وئرندن بری، داها سئرت و قولو زورلو اولوب دور. [= شیوع (؟) استیلیت می‌نویسد: قباد از زمانی که خرمی شده و عقل‌اش را به فردی به نام مزدک داده، بیش‌تر خشن‌ و زورمند شده است] (همان، ص 5)

پروژه‌ی جعل و تحریف پان‌ترکیست‌ها همچنان ادامه دارد. بله! حدستان درست است؛ در نوشته‌ی یشوع (و نه "شیوع"!) استیلیت، نویسنده‌ی معاصر ساسانیان، چنین گفتاری وجود ندارد! برگردان فارسی نوشته‌ی یشوع استیلیت از متن اصلی آن، چنین است:
«او (قباد) فرقه‌ی منفور مغی را که زرتشتگان نام دارد، و بر آن است که زنان می‌باید اشتراکی باشند و هر که با هر کس که دل‌اش می‌خواهد وصلت کند، دوباره برقرار کرد» (12).  

  • انوشیروان حرمسارایندا اولان قادینلارین سایینی 12000 نفر یازیرلار [= تعداد زنان موجود در حرمسرای انوشیروان را 12000 نفر نوشته‌اند] (همان، ص 8).

این ادعای مضحک و مغرضانه نه تنها سند و مبنایی ندارد، بل که سلامتی عقلی نویسنده‌ی آن را نیز زیر سوال می‌برد؛ چرا که این 12000 زن به چند برابر این تعداد ندیمه و کارگر و خدمتکار و مباشر و ... نیاز داشته‌اند و از این جهت اسکان این جمعیت عظیم مستلزم وجود کاخی به وسعت یک شهر بوده است! روشن است که وجود کاخی در این ابعاد در هیچ دوره‌ای از تاریخ ایران گواهی و شناسایی نشده است. اما در مقابل، گواهی تاریخی معتبری - برای نمونه - درباره‌ی چنگیز، یکی از قهرمانان بزرگ پان‌ترک‌ها، در دست است:
«چنگیزخان را قُرب پانصد خاتون و سَریّت بوده و هر یکی را از قومی ‌ستده، بعضی را به طریق نکاح مغولانه خواسته و اکثر آن بوده‌اند که چون ممالک و اقوام را مسخّر و مقهور گردانید، ایشان را به غارت بیاورید و بستد» (13).

  • عادیل انوشیروان - او عرب‌لر الی‌له شاهلیق‌دان [دوشدو] [= انوشیروان عادل: او به دست اعراب از پادشاهی فروافتاد] (همان، ص 10).

آیا مدرک و شاهدی بهتر از این می‌خواهید که نشان دهد مبلغان پان‌ترکیسم، در حالی که خود را در هر زمینه‌ای علامه و نابغه می‌انگارند، تا چد اندازه بی‌سواد و ناآگاه‌اند؟ نویسنده‌ی مطلب فوق و امثال او به حدی از دانش تاریخ بیگانه‌اند و از ساده‌ترین مقدمات آن بی‌خبرند که حتا نمی‌دانند پادشاهی ساسانی 74 سال بعد از انوشیروان تداوم داشته و در زمان پادشاهی یزدگرد سوم به دست اعراب سقوط کرده است!

  • [مزدک‌نامه‌نی] ابان بن عبدالمجید بن لاحق بن غیر (کذا)، ایکنجی هجری قمری عصرینده عربیه چئویرمیش دیر و او بو کیتابی پهلوی دیلیندن یوخ، چاچ و یا آچاچ و یا شاش دیلیندن چئویرمه‌سین قئیدائدیر [= مزدک‌نامه را ابان بن عبدالمجید بن لاحق بن غیر (؟) در قرن دوم هجری قمری به عربی ترجمه کرده بود اما ترجمه‌ی این کتاب را نه از زبان پهلوی، بل که از زبان چاچ و یا آچاچ و یا شاش قید کرده است] (همان، ص 16).

نویسنده این بار با کشاندن پای ابان لاحقی به بازی خود، کوشیده است چنین القا کند که کتاب مزدک نه به زبان ایرانی پهلوی، بل که به زبان چاچی بوده است! اما او توضیح نمی‌دهد که چرا مزدکِ - به خیال وی - "تبریزی" کتاب اصلی خود را می‌باید به زبان شهر چاچ (تاشکند کنونی در ازبکستان) نوشته باشد! شاید نویسنده قلباً باور داشته که زبان تبریزیان عصر ساسانی پهلوی بوده و از این رو برای ارتباط دادن مزدک با ترکان، ناگزیر او را به شهر چاچ فرستاده است! اما چاچ تا سده‌ی چهارم هجری قمری در اختیار ایرانیان سغدی بود و پس از آن به دست ترکان افتاد! اگر چه راز این ادعای نویسنده بر ما ناگشوده باقی می‌ماند، اما آن چه روشن است، این است که در تنها منبعی که ترجمه‌ی کتاب مزدک را به "ابان بن عبدالحمید بن لاحق بن عفیر" (14) (که نویسنده‌ی مورد بحث ما حتا نتوانسته نامش را نیز درست بنویسد) نسبت می‌دهد، یعنی کتاب الفهرست ابن ندیم، گفته نشده است که این کتاب از زبان چاچی به عربی ترجمه شده بود (15)!

  • دونیا مالی، قدرت و قارین اونون (= انوشیروان) اَن آرتیق ایسته‌یی و ماراقی دیر [= مال دنیا، قدرت و شکم بیش‌ترین خواسته و دلبستگی او (= انوشیروان) بودند] (همان، ص 21)

نویسنده‌ی مطلب فوق از آن رو که انوشیروان مزدک و پی‌روان‌اش را - که بنا به تصور وی، تباری ترک و عقاید کمونیستی داشتند - از میان برداشته، این چنین مورد هجمه قرار داده است. اما حقیقت چیز دیگری است؛ چرا که عموم ایرانیان و تازیان مسلمان نگاهی مثبت و تحسین‌آمیز به انوشیروان داشته‌اند:
«و این نوشیروان از اعاظم ملوک است و در عدل و نیکوسیرتى و اطلاع تمام بر امر پادشاهى مثل است.» (16)
«چون نوبت به نوشیروان رسید بدعت‌ها برانداخت و قاعده‌هاى نیکو پیدا ساخت ... انوشیروان چهل و هشت سال به عدل و داد و تعظیم علما و حکما روزگار گذرانید ... همواره اشراف در روزگار او محبوب و اراذل در دور او منکوب مى‌بودند و انورى درین باب می‌فرماید: نوشیروان که طنطنه‌ی صیت عدل او / تا حشر بر زبان افاضل روان بود / هرگز روا نداشت که بداصل و سفله را / در عهد او سنان قلم در بنان بود ... از سیرت پسندیده و رعایت مراسم خیر نوشیروان به مرتبه‌ای رسید که علما در باب عذاب او توقّف کرده‌اند حرمت عدل را با وجود شرکى که داشت و رسول اللّه صلعم فرموده "ولدت فى زمان المَلِک العادل"، زهى درجۀ عدل او و زهى سعادت پادشاه عادل.» (17)
«آن پادشاه عالى جاه در تمهید بساط معدلت و رعیت‌پرورى و تشیید اساس مکرمت و مرحمت‌گسترى و فراغ حال عامه رعایا و رفاه بال کافه برایا و تکثیر عمارت مواضع و تعمیر قرى و مزارع و جریان قنوات و انهار و نضارت بساتین و اشجار به مرتبه‌اى طریق سعى و اهتمام پیمود که تا قیام ساعت و ساعت قیام ذکر جمیل‌اش بر اوراق روزگار و الواح لیل و نهار باقى و پایدار خواهد بود: (بیت‏) زنده است نام فرخ نوشیروان به عدل / گرچه بسى گذشت که نوشیروان نماند. و انوشیروان در اوایل دولت خود خراج اراضى دیوانی را بر نهج نصفت قرار داد و دفتر اخراجات ملوک ماضیه را که متضمن ظلم و بدعت بود بر طاق نسیان نهاد.» (18)

  • خرمّه آتاسی قادا آدینا اولان بیر قیز، ایللر بویو مزدک‌ین حیات یولداشی‌دی [= دختری به نام خرمه - پدرش قادا - سال‌ها زن مزدک بود] (همان، ص 22)

نویسنده این بار کوشیده است با تمسک به فردی دیگر و دست بُردن در هویت او، و با توجه به عدم آگاهی و پی‌گیری عوام الناس نسبت به جزییات ادعای وی، از مسیری دیگر مزدک را به افتخار هم‌نژادی با اغوزخان، طغرل، شیبک، چنگیز، تیمور، سلیم و ... نائل کند! اما تلاش او در این جا نیز - طبعاً - مذبوحانه و بی‌فرجام است. در تنها منبعی که از همسر مزدک نام رفته، آمده است: «مزدک را زنی بود نام او خرمه بنت فاده» (19). نویسنده‌ی مورد بحث ما خیال کرده است که با تحریف وقیحانه‌ی این روایت و تبدیل نام ایرانی "فاده" (20) به "قادا" - که واژه‌ای ترکی در معنای "درد" است! - خواهد توانست برای عوام الناس دلیل دیگری برای ترک بودن مزدک و اطرافیان‌اش فراهم کند! اما نویسنده‌ی مذکور گمان نمی‌کرده است که روزی این حقه‌بازی او به این سادگی رو گردد و کوس رسوایی‌اش زده شود.
موارد یاد شده در بالا تنها نمونه‌هایی از جعلیات و رسوایی‌های این کتاب‌اند. نقد و بررسی این اثر بار دیگر به آشکارا نشان می‌دهد که اولاً، مبلغان کتاب‌پرداز پان‌ترکیسم هیچ گونه آگاهی و دانشی در خصوص چیزی که می‌نویسند ندارند؛ و ثانیاً، برای القا و تحمیل تخیلات نژادپرستانه و تجزیه‌طلبانه‌ی خود به مخاطبان‌شان، وقیحانه و به گستردگی دست به جعل و تحریف متون تاریخی و فریب و تحمیق عوام الناس می‌زنند.
--------------------------------------------------
ارجاعات
1) Neyriz شهری است در استان فارس کنونی. درباره‌‌ی آن نگاه کنید به: محمدتقی مصطفوی، اقلیم پارس، تهران، 1375، ص 88
2) سیدمرتضی رازی، تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانام، به تصحیح عباس اقبال، تهران، 1383، ص 18
3)‌ صالح بن عبدالله و عبدالرحمن بن محمد، موسوعة نضرة النعیم فی أخلاق الرسول الکریم، جده، 1418 ق.، جلد 10، ص 4586
4) ابوسلیمان داود بن محمد بناکتی، تاریخ بناکتی (روضة اولی الالباب)، به تصحیح جعفر شعار، تهران، 1348، ص 62
5) ابن اثیر جزرى، تاریخ کامل، ترجمه‌ی ابوالقاسم حالت، تهران، 1371، ج‏4 ، ص 319-317
6) محمد بن علی شبانکاره‌ای، مجمع الانساب، به تصحیح میرهاشم محدث، تهران، 1381، ج1، ص 242
7) فردیناند یوستی، نام‌نامه‌ی ایرانی، ماربورگ، 1895، ص 201
8) همان، ص 62؛ والتر هینتس، میراث زبان ایرانی باستان در روایت‌های جانبی، ویسبادن، 1975، ص 164
9) مجمل التواریخ و القصص، به تصحیح ملک‌الشعرای بهار، تهران، 1318، ص 73
10) مانند: کاربرد روزمره و عمومی زبان ترکی برای نگارش: معاهدات سیاسی و قبیله‌ای، قراردادهای تجاری، قباله‌های ازدواج، احکام دولتی، تبلیغات حکومتی، عبادات و مناجات، مشق مدارس، کتب علمی و ادبی، صورتحساب‌های مالی، سنگ قبرها، نامه‌ها و رساله‌ها، سکه‌ها و مُهرها و...، شُرب قومیز، اعتقاد به خدای تنگری، اومای، بُرو و...، تدفین مردگان در کورگان‌ها به همراه اسب و گوسفند، داشتن چشمان کشیده و بینی پهن و پوست زرد، رسم یغما، داشتن روحانیانی شمنیست به نام قام، داشتن اونقون و برپایی مجسمه‌های آن، و...
11) ابن ندیم، الفهرست، ترجمه‌ی رضا تجدد، تهران، 1381، ص 611-610؛ الفهرست، به کوشش گوستاو فلوگل، لیپزیگ، 1871، ج1، ص 342
12) گاهنامه‌ی یوشع استیلیت، ترجمه‌ی و. رایت، کمبریج، 1882، ص 5
13) رشیدالدین فضل‌الله، جامع التواریخ، به کوشش دکتر بهمن کریمی، تهران، 1389، ص 222
14) ابی‌الفرج اصفهانی، کتاب الاغانی، بیروت، 1429ق.، ج 23، ص 139
15) ابن ندیم، الفهرست، به کوشش گوستاو فلوگل، لیپزیگ، 1871، ج1، ص 163
16) ملا محمدباقر سبزواری، روضة الانوار عباسی، به تصحیح اسماعیل چنگیزی اردهایی، تهران، 1383، ص 556
17) دولتشاه سمرقندی، تذکرة الشعراء، به تصحیح ادوارد براون، لیدن، 1901، صص 179-178
18) غیاث الدین خواندمیر، تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، زیر نظر محمد دبیر سیاقی، تهران، 1333، ج 1، ص 241
19) مجمل التواریخ و القصص، به تصحیح ملک‌الشعرای بهار، تهران، 1318، ص 354
20) "فاده" معرب نام فارسی "پاده" است؛ یوستی، همان، صص 237، 245

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :