فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٦/۸/٧
همان طور كه مي‌شد پيش‌بيني كرد، تلاش تركيه و رقابت اين كشور با ايران براي تصاحب مولانا، به جاهاي باريك رسيده است و با اين كه ايران از ابتدا وارد اين دعواي بي‌دليل نشد و نشان داد كه علاقه‌اي به بحث بديهي مليت مولانا ندارد، تركيه دست بردار نيست و هر روز بيش از پيش، پيشروي مي‌كند.
جديدترين شنيده‌ها حاكي است برگزاري كنگره بزرگداشت مولانا و شمس تبريز در تبريز و خوي، به شدت شاخك‌هاي حساس تركيه را برانگيخته است و مقامات اين كشور كه هرچه در توان داشته‌اند به كار گرفته‌اند، با تنگ‌نظري فرهنگي اعجاب‌آوري، به تكاپو افتاده‌اند تا نكند تلاش‌هاي وسيع بين‌المللي‌شان تنها با همين يك كنگره از دست برود.
كنگره بين‌المللي شمس قرار است از امروز پنجم آبان با حضور مقامات بلندپايه كشوري و فرهيختگان فرهنگي در كنار برج شمس تبريزي در خوي آغاز شود.
اين برج بر اساس باور ايرانيان، محل دفن عارف نامي ايران، شمس تبريزي است، اما مقامات فرهنگي تركيه كه ظاهرا تنها به تصاحب مولانا رضايت نمي‌دهند، كار را گسترش داده و مدعي شده‌اند مقبره شمس نيز در قونيه است؛ شهري از استان ارض ‌روم كه مولانا از دوران نوجواني تا مرگ در آن زندگي مي‌كرد و اكنون نيز آرامگاه‌اش - متأسفانه - همان‌جاست.
برگزاري كنگره خوي، آن‌چنان براي تركيه جدي شده است كه چند روز پيش، استاندار ارض روم به خوي آمده و تمام تلاش خود را به كار بسته است تا مقامات فرهنگي اين شهرستان را مجاب كند كه مقبره شمس را به وي نشان دهند.
اما مقامات فرهنگي خوي كه موضوع دستگيرشان شده بود، محترمانه اين بازديد را به فرصت ديگري موكول كرده و عذر او را خواسته‌اند.
ظاهرا استاندار ارض‌روم خود را تحصيل‌كرده رشته تاريخ و علاقه‌مند به مسائل فرهنگي معرفي كرده و اصرار داشته است كه مقبره شمس در قونيه است و اسناد و مدارك تاريخي نيز اين ادعا را ثابت مي‌كند.
از سوي ديگر، چهارشنبه گذشته استانداران استان‌هاي آغري و ايغدير تركيه نيز به خوي آمده و در يك ديدار دوستانه با مسئولان شهرستان خوي، درخواست كرده‌اند كه مقبره شمس را نشان دهند. اما اين بار نيز مثل مورد قبل، اصرارشان نتيجه نداده و محترمانه به تركيه بازگشته‌اند.
همزمان، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ايران كه بازسازي محوطه و مقبره شمس را از آبان‌ماه سال گذشته آغاز كرده بود، تلاش مي‌كند تا كار توسعه و مرمت محوطه مربوط به حريم مناره شمس را تا 10 آبان يعني پايان كنگره بزرگداشت مولانا و شمس، به پايان برساند.
ضمن آن كه مسؤولان ميراث فرهنگي كه كار برگزاري كنگره را برعهده دارند، عكس‌هايي را از قبل و بعد بازسازي تهيه كرده و در طول كنگره در معرض ديد عموم خواهند گذاشت.
با اين وصف به‌نظر مي‌رسد كه تركيه با برنامه‌ريزي جديدي، خود را براي يك مناقشه تازه آماده كرده و مي‌توان انتظار داشت مسئولان فرهنگي دو كشور، اين بار به‌طور جدي‌تري مجبور به پي‌گيري موضوع شوند، چرا كه ادعاي جديد تركيه، از اساس مناقشه‌انگيز است و با مورد مولانا فرق دارد.
درواقع هيچ كدام از دو كشور ايران و تركيه درباره مولانا ادعايي كه ديگري نپذيرد مطرح نكرده‌اند؛ تولد مولانا در ايران و مرگش در قونيه رخ داده است. اما ماجراي شمس، شكل ديگري دارد و بدون شك، در آينده نه چندان دور، اين موضوع نيز به‌طور جدي‌تري در دستور كار مسئولان فرهنگي تركيه قرار خواهد گرفت.
هرچند كه به اعتقاد همه كارشناسان، تمام تلاش مولانا با اهداف اقتصادي صورت مي‌گيرد و در ادامه فعاليت‌هاي گسترده اين كشور براي افزايش درآمدهاي فراوانش در عرصه گردشگري است، نه اقدامات فرهنگي.
بهروز نصيري، نويسنده تاريخ خوي در اين باره مي‌گويد: حساسيت ترك‌ها نسبت به اين موضوع نه به خاطر مسائل فرهنگي، بلكه بيشتر به خاطر جنبه‌هاي اقتصادي موضوع است.
آن‌ها بيم دارند با مطرح شدن خوي به‌عنوان مقبره شمس، گردشگران و بازديدكنندگان خود را از دست بدهند.
نصيري درباره اين حساسيت اضافه مي‌كند: علاوه بر مقامات رسمي، محافل فرهنگي و مردمي تركيه نيز بحث مقبره شمس را پيگيري مي‌كنند و 20 تا 30 سايت به زبان‌هاي مختلف در كشور تركيه بر اين موضوع متمركز شده و برگزاري كنگره شمس را زير سؤال مي‌برند و حتي برخي از اين سايت‌ها اسناد و مداركي مربوط به وجود مقبره شمس در قونيه نيز انتشار داده‌اند. به گفته نصيري، برج شمس تبريزي از مكان‌هاي گردشگري شهرستان خوي است كه بر اساس سوابق به جا مانده تاريخي و نقل قول تعدادي از مورخان و تأييد دانشمندان ايراني، مدفن شمس تبريز در اين ناحيه قرار دارد. اما مسلما اين براي تركيه كافي نيست و بايد منتظر ماند و اقدامات مقامات ايران را تماشا كرد. (روزنامه همشهري، 5/8/1386، ص 26)
داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :