فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٥/٢/۳۱

مرحله‌ی B : احتمالاً کار بر روی ایوان تخت جمشید در نخستین سال فرمان‌روایی داریوش آغاز شده بود؛ با وجود این، قدیمی‌ترین یادمان قابل تاریخ‌گذاری این مجموعه، سنگ‌نبشته‌ای بر دیواره‌ی جنوبی ایوان است؛ در نگارش ایلامی این کتیبه (DPg) داریوش تصریح می‌کند که: «این دژ را در جایی که پیش از آن چیزی بنا نشده بود» برپا کرده است؛ در نگارش پارسی باستان آن (DPe)، وی این محل را «خانه» (viθam) می‌خواند. برشماری اقوام تحت فرمان شاهنشاهی پارسی در این نبشته، با آنِ بیستون مشابه است و به طور قطع به تاریخی پیش از زمان لشکرکشی علیه سکاها تعلق دارد. نخستین مدخل تخت جمشید احتمالاً در نزدیکی سنگ‌نبشته‌ها واقع بوده است و مدخل دیگر کمی دورتر در جانب شرق، که بعداً هر دو را مسدود کردند. بر سر راه کاخ‌ها، دومین دیواره‌ی ایوان واقع است که با تصویر نگاهبانان مادی منقوش شده است. این نگاره‌ها، که ناتمام‌اند و تا اندازه‌ای نیز بنای «حرم» خشایارشا موجب تخریب آن‌ها گردیده، ظاهراً کهن‌ترین برجسته‌نگاری‌های تخت جمشید هستند.
در حوزه‌ی کاخ‌ها، تچره (tačara)، کاخ داریوش، می‌بایست نخستین بنایی باشد که ساخته شده است. نگاره‌های «شاه پهلوان» بر اتاق‌های خصوصی کاخ، کهن‌نماتر از دیگر نگاره‌ها هستند و با سبک بیستون مرتبط‌اند.
تاریخ آغاز ساخت‌وساز در شوش دانسته نیست. کهن‌ترین سنگ‌نبشته‌ی این مجموعه احتمالاً DSm است، که دیرزمانی پس از بنای ایوان، بر آجرها، یعنی دیوارهای کاخ نبشته شده است. همین شیوه، یعنی کاربرد آجرهای لعاب‌دار، در نگاره‌های آراینده‌ی دیوارهای اقامتگاه و آپادانای مجموعه‌ی شوش نیز، که مزین به تصویر ملازمان، گیاهان، شیرها، شیردال‌ها، و شیرهای دارای سر انسان‌اند، به کار برده شده است. در میان این نگاره‌ها، فقط می‌توان اثبات کرد که نگاره‌ی معروف نگاهبانان ایلامی به نخستین مرحله از ساخت‌وسازهای مجموعه‌ی شوش متعلق است: چین‌های عمودی جامه در راستای محور مرکزی پیکره آویخته نشده‌اند، بل که نزدیک به پای چپ، که جلوتر گذاشته شده است، فروهشته شده‌اند. این ویژگی در نگاره‌های بعدی پارسیان نجیب‌زاده دیده نمی‌شود، و تنها یک بار در برجسته‌نگاری‌های کاخ P پاسارگاد، که بر اساس این معیار، باید به همان مرحله متعلق باشد، یافته می‌شود. در شوش، دست کم حیاط غربی کاخ ایلامی‌وار مجموعه، می‌بایست در این زمان تکمیل شده باشد. (دانشنامه‌ی ایرانیکا، ج 2، ص 74-573).

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :