فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٥/٢/٢

مرحله‌ی A (بیستون): صخره‌نگاری بیستون از جمله آثار باستانی هخامنشی است که تاریخ‌گذاری آن دقیق‌تر از همه انجام شده و بیش از آثار دیگر‌ مورد بحث و تفسیر قرار گرفته است. یازده تا از پیکره‌های نقش شده در این برجسته‌نگاری با درج عنوان توضیح دهنده در کنار آن‌ها شناسانده شده‌اند: خود داریوش، گئوماته، هشت شاه دروغ‌گو که در در طی نخستین سال فرمان‌روایی داریوش شورش کرده بودند، و فرمان‌روای «سکاهای دارای کلاه‌های تیز»، که داریوش وی را در سومین سال پادشاهی‌اش دستگیر نموده بود؛ این واپسین روی‌داد در بندی که بعداً به سنگ‌نبشته‌های بیستون الحاق و افزوده شده، ثبت گردیده است، بنابراین دیگر روی‌دادها می‌باید زودتر از این تاریخ رخ داده باشند. ترتیبی را که برطبق آن پیکره‌ها، عنوان‌های توصیفی و سه نگارش سنگ‌نبشته‌ی بیستون (ایلامی، بابلی، پارسی باستان) کنده‌کاری شده‌اند، H. Luschy و L. Trümpelmann روشن ساخته‌اند. W. Nagel استدلال کرده است که دومین پیکره‌ی پایانی، که در عنوان توضیحی‌اش Frāda نامیده شده، با توجه به جامه‌ی ایلامی او، می‌باید در اصل برای نشان دادن Attamaita (شورش‌گر ایلامی) در نظر گرفته شده و به پیکره‌های هشت شاه نخستین، پس از دومین سال فرمان‌روایی داریوش افزوده شده باشد. با وجود این، در کتیبه‌ی DB 4.2-31 فراده یکی از 9 مدعی نامشروع پادشاهی است (شماره‌ی 9 می‌تواند دارای اهمیتی جادویی باشد)، و صخره‌ای برای کنده‌کاری ریسمان پیوند دهنده‌ی Araka (شورش‌گر بابلی) به فراده به جای نمانده است. دو پیکره‌ی پشت سر داریوش، که بدون عنوان‌ توضیحی‌اند و دیهیم‌های شاهانه بر سر دارند، گمان می‌رود که ویشتاسپ و ارشام (پدر و پدربزرگ داریوش) باشند. البته تا‌ج‌های آراسته‌ای را به همین شکل در کاخ tačara، ملازمان و نگاهبانان بر سر گذاشته‌اند. M.C. Root بر سرشت التقاطی و اقتباسی برجسته‌نگاری بیستون تأکید کرده است: این اثر حاوی عناصری است که در برجسته‌نگاری‌های آنوبانینی در سرپل ذهاب و آشوری و نیز نگاره‌ی سلاح‌بران ایلامی متأخر و پیکره‌ی ایزدین واقع در قرص بال‌دار اورارتویی شناخته شده‌اند.
نزدیک کاخی در بابل، نسخه‌ای از برجسته‌نگاری بیستون (یا شاید شامل بخشی از آن بوده) در ابعادی کوچک‌تر و با متنی طولانی در پشت آن (یا شاید شامل بخشی از آن) قرار داشته، که اینک قطعاتی از آن برجای مانده است. (دانشنامه‌ی ایرانیکا، ج 2، ص 573)

H. Luschey, "Studien zu dem Darius-Relief von Bisotun," Archäologische Mitteilungen aus Iran, N.F. 1, 1968, pp. 63 ff.
L. Trümpelmann, Archäologischer Anzeiger, 1967, pp. 281 ff.
W. Nagel, in Kunst, Kultur und Geschichte der Achämenidenzeit und ihr Fortleben, Berlin, 1983, pp. 182 ff.
M.C. Root, The King and Kingship in Achaemenid Art, Leiden, 1967, pp. 59 ff., 182 ff.


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


+ ابن مقفع، نابغه‌ی ایرانی
+ خلیج فارس: نامی همیشگی و تغییرناپذیر

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :