فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٤/۱۱/٢٢

دریاچه‌ی هامون، همراه با رود هیرمند / هلمند‏، دارای جایگاهی پراهمیت در ادبیات و اساطیر ایران باستان، به ویژه در فرجام‌شناسی زرتشتی است. از هامون بارها در اوستا یاد گردیده و در آن با نام کانسئویه (Kansaoiia) نموده شده است. در یشت 19/69-66 از فر کیانی با اشاره به «کانسئویه‌ی هلمندی»، که نُه رود با هم بدان فرومی‌ریزند، و همراه با کوه اوشی.ذام، که احتمالاً مطابق است با کوه خواجه، که حدود 150 متر بالاتر از حوضه‌ی هامون سربرکشیده، یاد شده است. در یشت 19/92 و وی‌دیوداد 19/5 اشاراتی به زایش سئوشیَنت – استوت‌ارته از آب‌های این دریاچه وجود دارد، که در آن، بنا به روایات، نطفه‌ی زرتشت برای آبستن‌سازی سه دوشیزه‌ی یاد شده در یشت 13/142، یعنی مادران سه سئوشیَنت، نگاه داشته می‌شود.
در متون پهلوی دریاچه‌ی هامون «کیانسه» خوانده می‌شود (بن‌دهش 13/16)، که تداعی کننده‌ی نام دودمان کیانی است. این متون یادمان‌هایی از سنت‌های اوستایی مربوط به هامون را، هم درباره‌ی پیوند آن با زایش سئوشینت (پهلوی: سوشیانس) از تخمه‌ی زرتشت و هم درباره‌ی نه رودی که به آن فرو می‌ریزند، حفظ کرده‌اند؛ این آثار جزییات افزوده‌ای را نیز درباره‌ی این که هم‌گرایی آب‌ها در آن نقطه کار فراسیاو (فارسی نو: افراسیاب) بود، به دست می‌دهند. در این پیوند باید به یاد داشت که جریان آزاد آب‌های سیستان جزو کارهای سودمندانه‌ی منوچهر به شمار آمده است (مینوی خرد 27/44-41) و نیز یکی از نشانه‌های رستاخیز.
در رساله‌ی پهلوی «شگفتی و ارزش‌مندی سیستان» (بند 2) از کیانسه به عنوان یکی از عجایب سیستان یاد شده است. خصلت مقدس دریاچه‌ی هامون به یقین بسیار کهن است و همین ویژگی پس از ورود اسلام نیز به موجودیت خویش ادامه داد. (دانشنامه‌ی ایرانیکا، ج 11/6)


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


+ گرداننده‌ی تارنمای «ناریا 2» در نوشتاری به نام «نفوذ دین زرتشت در چین» بخش‌های از مقاله‌ای به نام «دین زرتشت در چین» را که در دی ماه 1382 ترجمه نموده و در تارنمای فرهنگ ایران باستان ارائه کرده بودم، به طور مستقیم و غیرمستقیم نقل کرده است، بی‌آن که به منبع و مأخذ خود کم‌ترین اشاره‌ای کند. متأسفانه بی‌احترامی به حقوق دیگران و بی‌بهرگی از اخلاق مدنی خصلت ریشه‌داری است که رهایی از آن‌ برای شماری از ایرانیان بسیار دشوار است.

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :