فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٤/٩/٥

آبتین (Ābtīn)، نام پدر پادشاه اسطوره‌ای دودمان پیش‌دادی، فریدون (θraētaona اوستایی) است. این نام در اوستا (یسن 9/7-6) به صورت āθwiia ، برابر āptiya ی سنسکریت، آمده است. از این نام، صفت āθwyānay مشتق شده و در مورد خانواده‌ی فریدون به کار رفته است. در ادبیات پهلوی همین نام، به شکل آسویان یا آسبیان و به عنوان نام پدر فریدون دیده می‌شود. در متون اسلامی همین شکل به صورت آثفیان درآمده است. گونه‌ی دیگر این نام در زبان پهلوی، آتبین، به عنوان نام پدر فریدون نیز ثبت شده است؛ همین نام به صورت «آبتین» قلب شده و به شاهنامه فردوسی و مجمل التواریخ و القصص راه یافته است. در مجمل التواریخ، نام پدر اثفیان به صورت همایون (نسحه بدل: نونک) آمده است، اما این تبارشناسی در منابع کهن‌تر یافته نمی‌شود.
بن‌دهش می‌گوید که از جمشید تا فریدون به علاوه‌ی اسبیان پرگاو (نام داده شده به پدر فریدون) ده نسل وجود داشته است؛ اما عملاً از هشت نفر نام می‌برد. بر اساس این روایت، هر یک از این ده نیای فریدون یک صد سال زندگی کردند؛ و دوران زندگی آن‌ها با فرمان‌روایی هزار ساله‌ی ضحاک هم‌زمان بوده است. زادسپرم نیز همین روایت مربوط به این ده نسل را حفظ کرده است، اما نام همه‌ی این نیاها در دین‌کرد، تاریخ طبری و فارس‌نامه‌ی ابن بلخی ارائه شده است. آثار الباقیه‌ی بیرونی فقط از هشت تن نام می‌برد. با سنجش این فهرست‌های گوناگون، تبارنامه‌ی فریدون را به آسانی می‌توان بازسازی کرد (نام‌های ارائه شده در تاریخ طبری در ابتدا می‌آیند و نام‌های داده شده در دین‌کرد و بن‌دهش در داخل کمانک. پیش از هر نامی، نام خانوادگی اثفیان می‌آید): 1. اثفیان پرگاو (اسبیان یا اسویان پرگاو)، 2. اثفیان نیک‌گاو یا نیوگاو (نیک‌گاو اسبیان، فقط در دین‌کرد)، 3. اثفیان سوگاو (اسبیان سوگ‌گاو)، 4. اثفیان بورگاو (اسبیان بورگاو)، 5. اثفیان اخشین گاو (فقط در دین‌کرد، کردارگاو اسبیان؛ فارس‌نامه: گورگاو)، 6. اثفیان سیاه گاو (اسبیان سیاگاو)، 7. اثفیان اسبیدگاو (اسبیان سپیدگاو)، 8. اثفیان کبرگاو (اسبیان دبرگاو)، 9. اثفیان رمین گاو (اسبیان رمک گاو)، 10. اثفیان بنفروشن (اسبیان ونفرویشن)، 11. اسبیان پسر جمشید، این واپسین نام فقط در بن‌دهش موجود است و بسیار محتمل است که نامی جعلی و افزوده‌ای متأخر به تبارنامه‌ی سنتی ‌باشد.

__________________________________________________________

+ میراث پان عربیسم

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :