فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٤/٦/٢٦

بهمن جادویه نام فرمان‌ده سپاه ساسانی است که در طی فتوح اسلامی در دهه‌ی 630 م. درگیر دفاع از سواد عراق (= میان‌رودان) در برابر اعراب مهاجم بود. او متعلق به دسته‌ی مادی یا پهلویک تحت رهبری رستم فرخ‌زاد در مدائن بود و به ضد عرب بودن آوازه داشت. او به سبب داشتن ابروهای انبوه «ذوالحاجب» (دارای ابروان پرپُشت) خوانده شده، چنان که مردان‌شاه، دیگر سردار ساسانی نیز چنین نامیده شده بود. در زمان حمله‌ی خالد بن ولید در 633 م./ 12 ق. بهمن با سپاهی به یاری نیروهای «اندرزگار»، که رهسپار رویارویی با خالد در منطقه‌ی کسکر گردیده بود، فرستاده شد. هنگامی که خالد اندرزگار را شکست داد، بازماندگاه سپاه او به بهمن جادویه پیوستند، او نیز وظیفه‌ی دفاع محلی را به جابان سپرد و خود به مدائن بازگشت. در زمان توقف لشکرکشی خالد، وی همراه با طلایه‌ی سپاه ایران در بیرون از مدائن اردو زده بود.
در طی لشکرکشی ابوعبید بن مسعود ثقفی به سواد در 634 م./ 13 ق. رستم، بهمن را برای مقابله با او، همراه با نیرویی که فیل و پرچم پلنگینه‌ی شاهانه (درفش کاویان) را در برداشت، روانه ساخت. بهمن مسلمانان را در بابل در غرب دجله بازگرداند و آنان را وادار به عبور از فرات کرد و خود در قس الناطف در کرانه‌ی شرقی فرات اردو زد. ابوعبید در مروحه در آن سوی رود چادر زد، و هنگامی که از روی پل شناور فرات عبور کرد و به ایرانیان حمله‌ور گشت، بهمن جادویه مسلمانان را همراه با پشتیبانان‌شان بر روی رود گرفتار نمود و در نبرد پل (یوم الجسر) در پاییز 634 م./ 13 ق. شکست سختی را بدانان وارد ساخت. در آن نبرد، ابوعبید با لگدمال شدن در زیر پای فیلی کشته شد، پل شناور فرات را یک عرب گسست، و حدود چهار هزار عرب با غرق شدن در رود به هلاکت رسیدند. مثنا بن حارثه شیبانی موفق به بستن دوباره‌ی پل شد و سه هزار عرب بازمانده را گرد آورد و بازآرایی کرد، هرچند برخی از آنان به مدینه بازگشتند. بهمن نتوانست این پیروزی را پی گیری کند، چه، هنگامی که سپاه وی در آستانه‌ی گذار از رود بود، خبر آمد که دسته‌ای از فارسی‌های تحت فرمان فیروزان در مدائن، رستم فرخ‌زاد و دسته‌ی او را برانداخته‌اند، از این رو بهمن روانه گردید و به پای‌تخت فراخوانده شد.
بهمن جادویه در نبرد قادسیه در 637 م./ 16 ق. در مرکز سپاه ساسانی تحت فرمان رستم فرخ‌زاد نیز می‌جنگید، که در آن جا به دست قعقعه بن عمرو تمیمی به انتقام مرگ ابوعبید و دیگر کشته شدگان نبرد پل به قتل رسید. این ادعا که بهمن در نبرد نهاوند جنگیده و کشته شده است، به سبب اشتباه انداختن او با مردان‌شاه است.

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :