فرهنگ ایران باستان
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸٤/٥/۱٩

دیوگنس لائرتیوس (Diogenes Laertius) نویسنده‌ی تاریخ فلسفه‌ی یونان است که به گونه‌ی مجموعه زندگی‌نامه‌هایی، و در ده کتاب تنظیم گردیده و به نام «زندگی و آرای فیلسوفان برجسته» معروف است. دیوگنس در این مجموعه، به ویژه کتاب یکم آن که مربوط به خاستگاه فلسفه است، از مغان پارسی بحث نموده است. در باره‌ی زندگی دیوگنس چیزی ثبت نگردیده اما از شواهد درونی کتاب وی، چنین بر می‌آید که او در سده‌ی سوم میلادی می‌زیسته است.
بر مبنای دیدگاهی هلنیستی، فلسفه از بربرها سرچشمه گرفته است. اما دیوگنس با رد کردن این دیدگاه، از جایگاه و مکتب فکری مغان پارسی یاد می‌کند و تصریح می‌نماید که مغان در علم و دانش از روحانیان مصری کهن‌تر و پرسابقه‌تر‌اند. وی نام زرتشت را ’قربانی ستارگان‘ معنا می‌کند و زمان او را 6 هزار سال پیش از عبور خشایارشا (465-486 پ.م.) از تنگه‌ی هلسپونت می‌انگارد. دیوگنس می‌نویسد که مغان به وجود دو اصل باور دارند: خدایی نیک و خدایی بد که نام یکی ارمزدس (Oromasde) و نام دیگری اریمنیوس (Arimanius) است. وی می‌افزاید که به عقیده‌ی مغان، انسان‌ها رستاخیز نموده و جاودان خواهند شد.
وی در جایی دیگر بر روابط میان فیلسوفان برجسته‌ی یونان و مغان تأکید می‌کند: می‌گویند مغی مرگ سقراط را برای او پیش گویی کرده بود؛ گفته می‌شود که افلاتون، با وجود علاقه‌مندی به تماس با مغان، به سبب وقوع جنگ از این کار بازماند؛ از یک پارسی به نام مهرداد به عنوان شاگرد افلاتون یاد می‌شود؛ و چنین اظهار شده است که فیثاغورث، دموکریتوس و فیرهو تماس‌هایی با مغان داشته‌اند.
حقایق تاریخی یاد شده در این کتاب عبارت‌اند از: اشاره به شورش یونیه‌ای‌ها علیه پارس‌ها در نامه‌ای از فیثاغورث به آناکسیمندس و در پاسخ‌های فرد پیش‌گفته؛ روابط گزنفون با کورش صغیر و عقب نشینی ده هزار سرباز مزدور یونانی؛ مکاتبات هراکلیوس با داریوش؛ و ذکر ازدواج‌های هم‌خون میان مغان.

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :