فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸۳/۱٢/۱۸

حنظله‌ی بادغیسی یکی از قدیمی‌ترین شاعران (شاید قدیمی‌ترین شاعر) فارسی است که ما از وی گزارشی در دست داریم. نظامی عروضی (چهار مقاله، ویراسته‌ی قزوینی، ص 43-42) می‌نویسد که زمانی فردی از احمد بن عبدالله خجستانی پرسید که وی چه گونه فرمان‌روای همه‌ی خراسان گردید؟ وی پاسخ داد که روزی در بادغیس (منطقه‌ی شمالی هرات) دیوان شاعر محلی، حنظله‌ی بادغیسی را می‌خوانده که به این دو بیت جان‌بخش برخورده است:
مهتری گر به کام شیر در است،
شو خطر کن، ز کام شیر بجوی.
یا بزرگی و عز و نعمت و جاه،
یا چو مردانْتْ مرگ را رویاروی.
احمد از این اشعار الهام گرفت، و به خدمت علی بن لیث صفاری درآمد، جنگ‌جویانی را گردآورد، سپس علیه سرور خود شورید و کشور را از آن ِ خویش ساخت؛ و این همه حاصل تأثیر آن دو بیت شعر بود. اگر این داستان را معتبر بدانیم، این نتیجه به دست خواهد آمد که اشعار حنظله پیش از 876 م./ 261 ق. (سال شورش احمد) در دیوانی جمع آوری شده بود. این استنتاج به نظر می‌رسد با این گفته‌ی محمد عوفی (لباب الالباب، ج2، ص 2) که حنظله در روزگار طاهریان (259-205 ق.) برآمده و نام‌بردار شده بود، سازگار باشد. نویسنده‌ی سده‌ی 19 م. رضاقلی خان هدایت، از سال 835 م./ 219 ق. به عنوان تاریخ درگذشت حنظله یاد می‌کند، اما این تاریخ بسیار زود به نظر می‌رسد.
اشعار بازمانده از حنظله بادغیسی شامل 2 بیتی است که نظامی عروضی (ظاهراً از یک قصیده) ذکر کرده، و یک دوبیتی عاشقانه‌ی نسبتاً مرسوم که همه‌ی چهار مصراع آن را عوفی نقل کرده است.*

* F. de Blois , “Hanzala Badgisi”, in Encyclopaedia Iranica, vol. XII/6, 2005

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :