فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸۳/۱٠/۱٥

نویسندگان نژادپرست پان‌ترکیست در واپسین تکاپو و تقلای خود برای جبران فقر و حقارت فرهنگی خویش و جبران بی‌بهرگی کامل خود از سوابق و افتخارات تاریخی، این بار به مصادره‌ی دودمان شاهنشاهی ساسانی به سود ترکان روی آورده‌اند. اما این تکاپوی جدید پان‌ترک‌ها نیز حاصلی جز شکست و رسوایی هر چه بیش‌تر نخواهد داشت، چه، مانند همیشه، ادعاهای خیال‌پردازنه و پوچ آنان مغایر با همه‌ی اسناد و مدارک تاریخی و فرهنگی موجود است و منشأیی جز تخیلات نژادپرستانه‌ی آنان ندارد.
نویسندگان پان‌ترکیست با این ادعا که هرمزد چهارم (590-579 م.) ساسانی مادری ترک‌تبار داشته است، همه‌ی اعضای این دودمان را از اردشیر پاپکان تا یزدگرد سوم ترک‌تبار ساخته‌ (!) و از این حقیقت کاملاً غافل مانده‌اند که برقراری یک یا چند پیوند زناشویی برون‌قومی موجب تغییر و دگرگونی هویت آن قوم/ دودمان نمی‌شود، چرا که «هویت» مقوله‌ای فرهنگی است و نه نژادی؛ چنان که تاجیک‌ها با وجود داشتن تفاوت‌های به اصطلاح نژادی با ایرانیان خاص‏، به سبب برخورداری از فرهنگ ایرانی، همواره ایرانی به شمار آمده‌اند؛ و البته آشکار است که به صرف انجام یافتن چند ازدواج برون‌قومی، ماهیت «نژادی» هیچ قومی نیز دگرگون نمی‌شود. از سوی دیگر، می‌دانیم که مادر داریوش دوم هخامنشی (403-423 پ.م.) یک بابلی بوده است (اومستد 1380: 482)، اما به صرف این موضوع، تاکنون کسی مدعی بابلی‌تبار بودن هخامنشیان نشده است! چنین نمونه‌هایی در تاریخ جهان به فراوانی مشاهده می‌شود.
پان‌ترک‌ها چنین ادعا می‌کنند که مادر هرمزد چهارم از هپتالیان بوده و هپتالیان نیز قومی ترک بوده‌اند. اما حقیقت آن است که در هیچ یک از منابع تاریخی موجود، مادر هرمزد هپتالی دانسته نشده است. در واقع، حدود سال‌های 557 – 558 م.، خسرو انوشیروان از غرب، و هم‌زمان با او، خاقان ترک از شرق، به قلم‌رو هپتالیان تاختند و آن را متصرف شدند (فرای 1380: 522؛ رضا 1381: 92) و اساساً دیگر هپتالیانی برجای نبودند تا انوشیروان بخواهد برای برقراری صلح به ازدواج‌های مصلحتی و سیاسی با شاه‌دخت‌های آن تن دهد. از سوی دیگر، ترک‌تبار بودن هپتالیان هرگز ثابت نگردیده است؛ نام «هپتال»، خود واژه‌ای سکایی و به معنای «نیرومند» است (بیلی 1979: 208)، و مشخصه‌های فرهنگی و نام شاهان آن نیز غالباً ایرانی بوده است (فرای 1380: 58-551؛ آلتهایم و استیل 1382: 35-328). حتا مسعودی (مروج الذهب، ص 258) تصریح می‌کند که «هیاطله» (= هپتالیان) همان سغدیان‌اند که میان بخارا و سمرقند اقامت دارند».
طبری (نولدکه 1378: 97-196، 275، 287) بر آن است که انوشیروان پیش از روی آوردن به هپتالیان، برای تحکیم روابط فی مابین، دختر خاقان ترک را گرفته بود و هرمزد (چهارم) نیز حاصل همین پیوند بود. اما آشکار است که هرمزد در محیطی کاملاً ایرانی زاده، بالیده، آموزش و پرورش یافته، و سرانجام به شاهی رسیده است و چنان که از سکه‌های وی بر می‌آید، مشخصات ریختاری نژاد زرد را نیز نداشته است. پیوندی و رابطه‌ی هرمزد با ترکان هرگز نیک و آشتی‌جویانه‌ای نبوده است، چه، در یازدهمین سال پادشاهی او ترکان به قلم‌رو شرقی ایران هجوم آوردند و او نیز بهرام چوبینه را برای فرو کوفتن آنان گسیل داشت که در نهایت، ایرانیان، مهاجمان ترک را در هرات شکست دادند و تارومار کردند (نولدکه 1378: 95-292؛ فرای 1380: 33-532).
بدین ترتیب، تکاپوی جدید پان‌ترک‌ها برای مصادره‌ی یکی دیگر از دودمان‌های پادشاهی ایرانی، در زمانی که آنان هیچ گونه سندی بر سنگ، گل و چوب و کاغذ برای اثبات ترک‌تبار بودن ایرانیان آذری ندارند، دیگر بار نقش بر آب می‌گردد و برگی دیگری از دفتر جهالت و شرارت پان‌ترک‌ها ورق می‌خورد.

کتاب‌نامه
- آلتهایم، فرانتس و استیل، روت 1382: «تاریخ اقتصاد دولت ساسانی»، ترجمه‌ی هوشنگ صادقی، انتشارات علمی و فرهنگی
- اومستد، آلبرت 1380: «تاریخ شاهنشاهی هخامنشی»، ترجمه‌ی محمد مقدم، انتشارات امیرکبیر
- رضا، عنایت‌الله 1381: «ایران و ترکان در روزگار ساسانیان»، انتشارات علمی و فرهنگی
- فرای، ریچارد نلسون 1380: «تاریخ باستانی ایران»، ترجمه‌ی مسعود رجب‌نیا، انتشارات علمی و فرهنگی
- «مروج الذهب»، ابوالحسن مسعودی، جلد یکم، ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1344
- نولدکه، تئودور 1378: «تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان»، ترجمه‌ی عباس زر‌یاب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
- Bailey, H. W. 1979, “North Iranian Problems", Bulletin of the School of Oriental and African Studies, vol. 42, pp. 207-210

____________________________________________________________________

+ نقدهایی بر آرای ناصر پورپیرار (اهورا اشون).

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :