فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸۳/٧/٢٤

+ نبشته‌های بابلی: لوحه‌های گلی بابلی، پیش از سنگ‌نبشته‌های پارسی باستان، دانسته‌های مهمی را درباره‌ی تاریخ نخستین هخامنشیان به دست می‌دهند. در منشوری متعلق به سال سی ام فرمان‌روای آشور، آشوربنیپل (639 پ.م.)، از کورش یکم، پادشاه پارس، به عنوان خراج‌گزار آشور یاد می‌شود. ایستادگی کورش بزرگ در برابر حمله‌ی شاه ماد، آستیاگ، و فتح هگمتانه به دست وی، در لوحه‌ای بابلی به نام "گاه‌نامه‌ی نبونید" تشریح گردیده است؛ شکست نبونید، واپسین شاه بابل، و انتقال پادشاهی در بابل از وی به کورش بزرگ، در متنی بابلی به نام "شرح حال منظوم نبونید" مورد اشاره واقع گردیده است. کهن‌ترین سند شاهانه‌ی هخامنشی که در استوانه‌ی معروف کورش به جای مانده و به پس از فتح بابل در 539 پ.م. متعلق است، اعلام کورش کبیر به عنوان "شاه بابل، شاه کشورها" را در بردارد. به لحاظ محتوایی، نبشته‌ی بابلی آنتیوخس سوتر به سال 268 پ.م. ارتباط نزدیکی با این نبشته‌ی کورش دارد.
متون میخی بابلی حاوی ترانویس نام‌ها و القاب پارسی باستان بسیاری هستند و بدین سان به آگاهی از مجموعه نام‌های پارسی و مادی و ساختار اداره‌ی هخامنشی یاری می‌رسانند. متون بابلی که بر اساس سال پادشاهی تاریخ گذاری شده‌اند، توالی پیوسته‌ی فرمان‌روایان را در بابل، از کورش بزرگ تا سراسر دوران کمبوجیه، بردیا، نبوکدنزّر سوم و چهارم، داریوش یکم، خشایارشا، و اردشیر یکم تا سلوکیان و اشکانیان گواهی می‌دهند.
+ نبشته‌های ایلامی: زبان ایلامی هخامنشی نقش مهمی را در اداره‌ی دربار در تخت جمشید ایفا می‌کرده است. دو مجموعه از لوحه‌های گلی نبشته شده به خط و زبان ایلامی را جرج کمرون در این محل کشف نمود: 44 قطعه از "لوحه‌های خزانه"، که متعلق به سال‌های 458-492 پ.م. هستند، "پرداخت نقره به جای جیره‌ی جنسی" را ثبت کرده‌اند و 2087 قطعه از "لوحه‌های بارو" از "ترابری اداری کالاهای خوراکی" سخن می‌گویند. کمرون به اهمیت این دو دسته از لوحه‌ها در پیوند با اقتصاد و تاریخ کیش هخامنشی، و نیز اهمیت باستان شناختی و زبان شناختی آن‌ها تأکید کرده است، و اساساً این مجموعه‌‌ نام‌های موجود در این لوحه‌ها هستند که تاکنون دقت و توجه دانشوران را جلب کرده‌اند، چنان که شماری از اسامی خاص پارسی باستان آشکار در زبان ایلامی، برانگیزنده‌ی پژوهش‌های ریشه شناختی در این زمینه شده‌اند. *

* H. Humbach, s.v. "Epigraphy", in Encyclopaedia Iranica, vol. VIII/5, 1998

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* بیژن و منیژه و ویس و رامین: مقدمه‌ای بر ادبیات پارتی و ساسانی (دکتر جلال خالقی مطلق).

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :