فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸۳/٦/۱٠

+ رسوم پارسی
رسوم (nomoi) پارس‌ها در گفتاری کوتاه (تواریخ هردوت، کتاب1/140-131) مورد بحث قرار گرفته است. شرح هردوت با توصیف باروهای دینی پارس‌ها آغاز می‌گردد: پارس‌ها نه تمثال و تصویری برای خدایان‌شان داشتند و نه معبد یا محرابی. آنان انسان‌وار پنداری خدایان را صواب و روا نمی‌دانستند، و عناصر ـ خورشید، ماه، زمین، آتش، آب، و باد - را می‌ستودند. تنها خدایی که از آغاز می‌شناسند "زئوس" (Zeus) است، که با "آسمان" برابر دانسته می‌شود و بر فراز کوه‌ها پرستش می‌گردد. بعدها "آفرودیت اورانیا" (Aphrodite Urania) نیز قربانی‌هایی دریافت می‌داشت، کاری که از آشوری‌ها و اعراب برگرفته شده بود. هردوت می‌گوید که پارس‌ها این ایزدبانو را Mitra می‌خوانند (کتاب1/131). وی به تفاوت‌های رفتار دینی یونانی با پارسیانی که شکل طبیعی و اولیه‌ی دین را ابراز می‌داشتند، تأکید می‌کند. این نکته از دیرباز مورد توجه بوده است که، به جز آسمان، خورشید، و ماه، پارسی‌های گزارش هردوت، چهار عنصر بنیادین فلسفه‌ی طبیعی کهن یونانی را می‌پرستند. میترای مادینه‌ای که هردوت از آن سخن گفته است، بحث‌هایی را درباره‌ی چند و چون آگاهی هردوت از رسوم پارسی برانگیخته است.
پارس‌ها خوب جنگیدن در میدان نبرد را برترین خوی و فضیلت مردانه می‌انگاشتند، و پس از آن، داشتن فرزندان فراوان را شایسته می‌دانستند. پادشاه هر سال به مردانی که بیش‌ترین فرزند را داشتند با اهدای هدایایی پاداش می‌داد. پسران از سن پنج تا بیست سالگی به ویژه سه چیز را می‌آموختند: سوارکاری، تیراندازی، و راست گویی. پسران جوان‌تر برخورد و تماسی با پدران‌شان نداشتند؛ آنان نزد مادران‌شان بزرگ می‌شدند (کتاب1/136).
پادشاه مجاز نیست که فردی پارسی را به دلیل ارتکاب یک خطا اعدام کند و هیچ پارسی‌ای حق آسیب زدن به بندگان‌اش را ندارد. هر مورد بزه‌کارانه‌ای به دقت رسیدگی می‌شود، و سپس زمانی ممکن است کیفر به اجرا در‌آید که خدمات و شایستگی‌های فرد بزهکار از لغزش‌ها و گناهان‌اش کم‌تر دانسته شود (کتاب1/137). این رسم اظهار شده، بر حقوق محدود شاه نسبت به اتباع‌اش اشاره دارد.
پارس‌ها جایز نمی‌دانند که حتا درباره‌ی موضوعات و کارهای منع و نهی شده سخن بگویند. دروغ‌گویی بالاترین گناه است وپس از آن، بده‌کاری؛ چرا که فرد بده‌کار ناگزیر به دروغ‌گویی است. اگر کسی دچار هر گونه‌ای از بیماری پیسی گردد، از وارد شدن به شهر یا حتا تماس یافتن با مردم دیگر بازداشته می‌شود. این بیماری نتیجه‌ی انجام داده بزهی علیه خورشید دانسته می‌شود. پارس‌ها در رودخانه‌ها ادرار و تف نمی‌کنند، و حتا شستن دست‌های خود را در رودخانه‌ها توهین به مقدسات می‌دانند؛ چرا که برای رودها حرمت عظیمی قائل‌اند (کتاب1/139). *

* Robert Rollinger, s.v. "Herodotus III", in: Encyclopaedia Iranica, vol. XII/3, 2004

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

+ هر نوع اقتباس یا نقل قول از مطالب این تارنما بدون ذکر منبع و مأخذ آن (نام و نشانی تارنما و پدید آورنده‌ی آن) خلاف اصول اخلاقی و مدنی است. بکوشیم با احترام گزاری به حق مالکیت معنوی پدید آورندگان آثار فرهنگی و هنری، شعورمندی، بلوغ فکری و مدنیت خود را احراز و اثبات کنیم.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :