فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳۸۳/٥/٩

عراق کهن زادبوم تمدن شهرنشین بزرگی بود که در طی هزاره‌ی چهارم پ.م. توسعه یافته بود. فن نگارش یکی از اجزای اصلی این فرهنگ بود که در سراسر خاورمیانه، به ویژه در ناحیه‌ی فرادست رودخانه‌ی فرات، و درون ترکیه‌ی باستان، گسترش یافت. اصطلاح "میان‌رودان" غالباً نه فقط برای اشاره به منطقه‌ی مابین دجله و فرات، بل که برای اشاره به حوزه‌ای فرهنگی/ جغرافیایی شامل عراق، شرق سوریه، و بخشی از ترکیه به کار می‌رود.
زبان سومری در سراسر میان‌رودان باستان، به ویژه در منطقه‌ای که اینک با جنوب عراق منطبق است، مورد استفاده بود. کهن‌ترین متون مکتوب جهان به حدود 3200 پ.م. متعلق‌اند و احتمالاً در سومر نوشته شده‌اند. از آن جا که فرهنگ نوشتاری میان‌رودان دو زبانه بود، از اوایل هزاره‌ی سوم پ.م. تا پایان هزاره‌ی نخست پ.م.، از زبان سومری متناوباً در سراسر خاورمیانه‌ی باستان استفاده گردید. متن‌هایی که تماماً یا بخش‌هایی از آن‌ها به زبان سومری‌اند، در ترکیه، مصر، سوریه، عراق، و ایران یافته شده است.
زبان سومری زبانی یگانه و منفرد است، بدین معنی که با هیچ یک زبان‌های زنده و مرده‌ی جهان خویشاوند نیست (اگر چه تلاش‌های ناموفقی برای ارتباط دادن زبان سومری با شماری از زبان‌ها انجام یافته است). زبان سومری زبانی پیوندی است، ریشه‌های واژه به لحاظ دستوری اجزایی دارند که برای ساخت گونه‌های ترکیبی دستوری، به پیش یا پس آن‌ها می‌پیوندند.
فن نگارش در میان‌رودان، حیات خود را به صورت یک سامانه‌ی تصویر نگارانه (pictographic) یا اندیشه‌نگارانه (ideographic) آغاز نمود. به سخن دیگر، کهن‌ترین نشانه‌های نوشتاری، تصاویری بودند که اندیشه‌ها را نمایش می‌دادند. در خط سومری، نشانه‌ی "ماه" می‌تواند معنی "ماه"، "واژه"، "سخن گفتن"، و غیره را بدهد. سامانه‌ی کهن ترسیم طرح و گرده‌ی نشانه‌های نوشتاری بر گِل با یک قلم نوک‌دار، به سرعت در برابر نشانه‌های ایجاد شده با لبه‌ی چهارگوش شده‌ی یک قلم نی که سر سه‌گوش مشخص و انتهایی تیز داشت، واپس نشست. این شکل سه گوشه‌ی نشانه‌های نوشتاری، مأخذی برای نام این خط شد: میخی.
نوشتار سومری هم‌چنان اندیشه‌نگارانه باقی ماند اما اندیشه‌نگارها به زودی با علامت‌های نشان دهنده‌ی ترکیبات صوتی، یعنی "هجانگارها" (syllabogram) تکمیل شدند. بسیاری از این نشانه‌ها از اصل "تجسم تصویری" سرچشمه گرفته‌اند؛ چنان که از نشانه‌ی "ماه" برای نوشتن صدای /ka/ استفاده می‌شد، چرا که واژه‌ی دلالت کننده به ماه در زبان سومری "ka" بود. این شیوه، سامانه‌ی نوشتاری را قادر می‌ساخت که هم به اسم شخص‌های غیر سومری دلالت کند و هم به نشانه‌های دستوری.*
* http://psd.museum.upenn.edu/sumerian.htm

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

+ هر نوع اقتباس یا نقل قول از مطالب این تارنما بدون ذکر منبع و مأخذ آن (نام و نشانی تارنما و پدید آورنده‌ی آن) خلاف اصول اخلاقی و مدنی است. بکوشیم با احترام گزاری به حق مالکیت معنوی پدید آورندگان آثار فرهنگی و هنری، شعورمندی، بلوغ فکری و مدنیت خود را احراز و اثبات نماییم.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

+ آریایی‌ها از شمال نیامدند: بخش 1 و 2 (دکتر جهانشاه درخشانی).
+ مافیای تاریخ ایران‌نگاری (در نقد آرای پورپیرار).

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :