فرهنگ ایران باستان
آرشیو وبلاگ
نویسنده: داریوش کیانی - ۱۳٩۱/۱/۱٧

مشروح مصاحبه روزنامه «تهران امروز» (7 دی ماه 1390، ص 16) را با داریوش احمدی در زیر می خوانید:
---------------------------------------
* شما به پدیده «کتاب سازی» و رواج آن در رمان های تاریخی اشاره کرده اید؛ منظور شما دقیقاً از مفهوم کتاب سازی چیست؟
+ متأسفانه در طول چند سال اخیر که نشر کتاب‌های تاریخی در کشور افزایش یافته، بازار کتاب‌سازی و انتشار کتاب‌های سطحی و بی‌محتوا نیز رواج و رونق گرفته است. سازندگان این نوع کتاب‌ها با تکرار و بازگویی بی‌کم و کاست متون تاریخی منسوخ و قدیمی، و یا ترکیب و سرهم بندی مطالب کتاب‌های دیگر بی‌آن که منابع و مراجع خود را به درستی معرفی کنند، و یا با درآمیختن افسانه‌ها و داستان‌های ساختگی و هیجان برانگیز با روایت‌های تاریخی، می‌خواهند بدون صرف هرگونه وقت و هزینه و نیرویی برای پژوهش و تحقیق، کتابی سرگرم کننده و رنگارنگ و جذاب را برای مخاطبان خود فراهم کنند. سازندگان این نوع کتاب‌ها دغدغه‌ی افزایش دانش و آگاهی مردم را ندارند و هدف آنان تحریک هرچه بیش‌تر احساسات مردم برای تضمین فروش آثارشان است.

* هر نظریه ای دارای دو وجه خوب و بد است؛ لطفاً در خصوص نظریه (کتاب سازی) با توجه  به این دو وجه بیشتر توضیح بدهید؟
+ گمان نمی‌کنم که پدیده‌ی کتاب‌سازی در حوزه‌ی تاریخ وجه یا پیامد خوبی داشته باشد؛ چرا که این نوع آثار سطحی و غیرعلمی مردم را از توجه و اهتمام به تحقیق و پژوهش و فراگیری حقایق تاریخی باز می‌دارند و آنان را در ورطه‌ی خیال‌بافی و رؤیاپردازی می‌اندازد. البته در هر جامعه‌ای نیاز به کتاب‌های سرگرم کننده وجود دارد و کسی نیز خواهان حذف این نوع آثار نیست، اما مشکل زمانی خود را نشان می‌دهد که نشر و مقبولیت این نوع کتاب‌های روز به روز افزایش می‌یابد و متقابلاً اقبال مردم و ناشران به کتاب‌های علمی و روشمند کاهش می‌یابد.

* بسیاری از نویسندگان رمانهای تاریخ مدعی هستند که نوشته هایشان بر مبنای اسناد تاریخی است. گویا مطالعه تاریخ و استنباط از آن کاملاً شخصی و یا گروهی است همان طور که شما دیدگاه خود را دارید؛ لطفاً دلیل انتقاد خود را از نوشته های تاریخی اخیر بیان کنید؟
+ تاریخ‌نگاری و تاریخ‌پژوهی امری شخصی و سلیقه‌ای نیست و مانند هر دانش دیگری قواعد و مبانی و اصول و روش‌های خود را دارد. از سوی دیگر، اسناد و مدارک دست اول تاریخی که شالوده‌ی هر نوع تحقیقی در حوزه‌ی تاریخ‌اند، مشخص و معین و در دسترس متخصصان هستند. اما مشکل این جا است که سازندگان کتاب‌های سطحی و بی‌محتوای تاریخی با اسناد دست اول تاریخی آشنایی ندارند و با شیوه‌های نقد و تحلیل آن‌ها بیگانه‌اند و کتاب‌های آنان صرفاً ترکیبی غیراصولی از نوشته‌های دست چندم نویسندگان دیگر است.

* لطفاً بفرمایید که نگاه انتقادی شما آیا معطوف به رمان نویسان تاریخی است و یا به مورخان تاریخ عصر حاضر؟
+ حساب رمان‌های تاریخی از آثاری که ادعای تاریخ‌پژوهی دارند، جدا است. در هر رمانی عنصر تخیل و احساس دخیل است و از این رو کسی انتظار ندارد که رمان تاریخی تماماً بازگو کننده‌ی وقایع تاریخی ثبت شده باشد. با این حال، رمان نویس مجاز نیست به بیان دروغ‌های تاریخی بپردازد و خوانندگان را گمراه کند. بنابراین انتقادهای موجود نسبت به پدیده‌ی کتاب‌سازی اساساً معطوف به حوزه‌ی کتاب‌های تاریخی است.

* می دانیم که بسیاری از کشورهای توسعه یافته به فرهنگ سازی اقدام کرده اند و در کنار فرهنگ های نوشته شده آن ها اقدامات مفیدی در جهت امور اقتصاد و سیاست و... انجام داده اند؛ به طور مثال سریال ‹افسانه های جومونگ› که شاهد بودیم چه گونه قلبها را تسخیر کرد! شما این اقدامات را چگونه ارزیابی می کنید؟
+ سریال افسانه‌های جومونگ و امثال آن، همان طور که نام‌شان گویا است، راوی افسانه‌ها هستند و نه تاریخ محض. ادبیات ایران نیز غنی از حماسه‌ها و اسطوره‌هایی است که ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به کتاب‌های کمیک و فیلم و سریال دارند و از این رو نیازی نیست که روایت‌های تاریخی را تحریف و دستکاری کنیم تا دستمایه‌ی لازم را برای ساخت فیلم و سریال‌های جذاب و تأثیرگذار فراهم سازیم.

* شما چه گروه هایی را هم نظر با خود می دانید؟ منظور از هم گروه طیف علاقه مندان به داستانهای تاریخی و یا مورخان تاریخ و... است.
+ فکر نمی‌کنم پدیده کتاب‌سازی برای کسی پذیرفتنی و قابل تأیید باشد؛ چرا که ساختن یک کتاب با سرهم بندی نوشته‌های دیگران کاری غیراخلاقی است و از سوی دیگر ترویج کتاب‌های بدون مبنا و مستندات و پشتوانه‌ی علمی نیز چیزی به دانش و خودشناسی مردم نمی‌افزاید و سودی برای جامعه ندارد.

* می دانیم که علاوه بر فرهنگ سازی فرهنگ ستیزی نیز رواج دارد. نمونه آن  فیلمها و رمانهایی است که به تخریب فرهنگ و ادبیات کهن ایران پرداخته اند؛ برای مقابله با این فرهنگ شوم چه راهکاری را پیشنهاد می کنید؟
+ تنها راه مقابله با فرهنگ ستیزی و سیاه‌نمایی تاریخ ایران، بیان صحیح و علمی حقایق تاریخی در رسانه‌ها و نشریات و محصولات فرهنگی است؛ چرا که فرهنگ ستیزان همواره از جهل و ناآگاهی مردم برای فریب دادن و گمراه کردن ‌شان استفاده می‌کنند.

* شما در مصاحبه های گذشته خود گفته اید که به نوشته های مورخان غربی و روایت نویسان کلاسیک یونانی نیز  انتقاد دارید؛ چرا؟ کدام بخش از نوشته های آنها از نظر شما قابل تأمل و بررسی هستند؟
+ در گستره‌ی علوم بشری هیچ موضوعی خارج از حوزه‌ی نقد و پرسشگری انسان قرار ندارد و پذیرش بی‌قید و شرط هر داده‌ای بدون ارزیابی و بررسی و سنجش آن بی‌گمان منجر به گمراهی و خودفریبی می‌شود. بر همین مبنا، از آن جا که اسناد تاریخی دوران باستان و منابع کلاسیک عموماً ماهیتی ایدئولژیک دارند، بنابراین احتمال یکسونگری و جانبداری در متن آن‌ها وجود دارد و از این رو همه‌ی این منابع می‌بایست با بهره‌گیری از داده‌های باستان‌شناسی و نیز استفاده از عیار منطق و خردپذیری، راستی آزمایی شوند.

* پژوهشهای شما بیشتر متمرکز بر دوره هخامنشیان است؛ بفرمایید چرا این دوره از تاریخ را انتخاب کرده اید ؟
+ آن چه که باعث تمرکز من بر تاریخ هخامنشیان شده است، ویژگی‌های منحصر به فرد فرمان‌روایی هخامنشیان است: این که هخامنشیان بزرگ‌ترین امپراتوری جهان باستان را بنیان نهادند و توانستند به مدت 230 سال آن را یکپارچه و غالباً در صلح و آرامش نگاه دارند و ثبات سیاسی و نظم و اجتماعی و ترقی اقتصادی را برای اتباع خود فراهم آوردند.

داریوش کیانی
نویسنده و پژوهشگر در حوزه تاریخ، ادیان و اساطیر ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :